डक्टर्स आर्टिकल

यी हुन् जन्मसँगै आउने तीन मुटु रोग

डा प्रकाशराज रेग्मी, बरिष्ठ मुटुरोग बिशेषज्ञ

गर्भमा शिशुको विकास हुँदैजाँदा उसको मुटु निर्माणको समयमा गडबडी भएमा एक वा सो भन्दा बढी विकृतिसहित बालकको मुटु निर्माण हुन्छ । यस्तो शिशु विकृति सहितको मुटु लिएरै जन्मिन्छ । गर्भमा ३ महिना पुग्दा नपुग्दै बालकको मुटुको निर्माण भैसकेको हुन्छ ।  शिशुको विकासको प्रथम ३ महिनाभित्र कुनै कारणले मुटुको विकासमा गडबडी भएमा बालकलाई जन्मजात मुटुरोगी बनाउँछ ।

कति कारणले शिशुको मुटुमा यस्ता विकृति देखा पर्न सक्दछन् भन्ने कुरा पूर्णरुपले जानकारीमा नआएको भए पनि यसबारे केही तथ्य पत्ता लागेका छन् । गर्भधारण गरेको ३ महिनाभित्र रुबेला नामक एक किसिमको दादुराजस्तै रोग लाग्यो भने यसले शिशुको निर्माण भैरहेको मुटुमा विकृति उत्पन्न गराउँछ । यस्तै प्रकारकाले गर्भधारण गरेको ३ महिना भित्रमा गर्भको लागि असुरक्षित मानिएका औषधि सेवन गरेमा, अत्याधिक धूमपान र मध्यपान गरेमा, शरीरमा एक्सरेको विकीरण परेमा आदि अवस्थामा मुटु निर्माणमा गडबडी हुन सक्छ । गर्भवती अवस्थामा आमाले खाने गरेको भोजनले पनि विषेश महत्व राख्छ । भोजनमा भिटामिन र अन्य आवश्यक पोषण तत्वको कमी भएमा पनि गर्भवतीले त्रुटिपूर्ण विकास भएका शिशु जन्माउँछन् । कहिलेकाँही एउटै परिवारका भाइबहिनीमा पनि मुटुसम्बन्धी जन्मजात विकृति देखिन सक्छन् । यस्तो हुनुमा वंशाणुगत दोष रहेको हुन्छ ।

जन्मजात मुटुरोगका प्रकार

शिशु निलो हुने

कतिपय शिशुको मुटुको माथिल्लो साना कोष्ठ छुट्याउने भित्तामा प्वाल परेको हुन्छ । केही शिशुको भने मुटुको तल्लो ठूला कोष्ठ छुट्याउने भित्तामा प्वाल हुने गर्दछ । त्यस्तै केही शिशुमा ठूलो रक्तनलीबीच असामान्य सम्बन्ध हुने र केहीमा भने ठूलो रक्तनली साँघुुरिने समस्या देखा पर्छ । यस्ता कारणले शिशु जन्मने बित्तिकै नीलो रंगको देखिन्छ।

जन्मजात मुटुभित्र प्वाल

मुटुमा हुने जन्मजात विकृतिमध्ये मुटुमा प्वाल पर्ने समस्या धेरै देखिने गर्छ । केही शिशुमा मुटुको दाहिने र देब्रे भाग छुट्याउने बीचको भित्तामा प्वाल भएको पनि पाइन्छ । मुटमा प्वाल पर्ने समस्या भनेको यही हो । प्वाल भने मुटुको बाहिरी भागमा पर्छ । यो प्वाल मुटुको दाहिने र देब्रे भाग छुट्याउने भित्तामा पर्छ । यो त्रुटीका कारण उत्पन्न हुने लक्षण र गम्भीरता प्वाल कुन ठाँउमा र कति ठूलो छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ । मुटुको माथिल्ला साना कोष्ठ छुट्याउने भित्तामा हुने प्वाल ( जसलाई एट्रिए सेप्टल डिफेक्ट भनिन्छ) कम खतरनाक हुन्छन् । यो प्वाल सानो छ भने कुनै उपचारको आवश्यकता नपर्न पनि सक्छ । यस्तो मुटु भएका शिशु कुनै समस्याविना नै पूरा आयु बाँच्न सक्छन् । मुटुको तल्लो भागका ठूला कोष्ठलाई छुट्याउने भित्तामा पनि प्वाल हुनसक्छ । यस्तो प्वाल बढी नै खतरनाक हुन्छ । साना आकारको भए पनि यो प्वाललाई शल्यक्रियाद्वारा टाल्नु सकिन्छ । मुटुमा हुने यस्ता प्वालले गर्दा मुटुभित्र चाप बढेर मुटुको दाहिने भागमा सञ्चालन हुने अशुद्ध रगत र बाँया भागमा सञ्चालन हुने शुद्ध रगत आपसमा मिसिन जान्छ ।  यसले रोगका विभिन्न लक्षण देखा पर्छन् ।

पिडिए

शिशु जन्मनुभन्दा अगाडि आमाको पेटभित्र रहँदा ठूला रक्तनली सानो नशाको माध्यमद्वारा एक अर्कासँग जोडिएका हुन्छन् । साधारण अवस्थामा बच्चाले जन्म लिएर सास फेरेको केही घण्टाभित्रै यो सानो नसा बन्द हुन्छ र ठूला रक्तनलीबिचको सोझो सम्पर्क समाप्त हुन्छ। यो सानो नसा बन्द भएन भने यसले रोगको रुप लिन्छ जसलाइ पिडिए भनिन्छ । यस्तो अवस्थामा शिशुको रगत ‘वोर्टा’ बाट ‘पल्पोनरी अर्टरी’मा जाने क्रम जारी रहन्छ । यसबाट ‘पल्मोनरी अर्टरी’ भित्रको चाप बढ्न थाल्छ्, फोक्सोतर्फ रक्तप्रवाहको मात्रा बढ्छ र मुटुको बाँयातर्फ बढी चाप पर्न जान्छ, जसको कारण विभिन्न समस्या पनि आउन सक्छ । छातीको बाँयातर्फ माथिल्लो भागमा स्टेथेस्कोपले सुन्दा अचम्मको, ठूलो लगातार मेसिनरी आवाज ( घारघुर, घारघुर ) सुनिन्छ । यो समस्या देखिएका शिशुको ३ देखि ४ वर्ष उमेर पुगिसकेपछि सानो शल्यक्रिया गरेर खुलै रहेको सानो नसालाई बाँध्नुपर्छ । यो साधारण शल्यक्रिया  हो र यसबाट रोग पूर्णरुपले ठीक हुन्छ । रोगको निदान मुटुको भिडियो (इकोकार्डियोग्राफी) परीक्षण गरिसकेपछि यो रोग पक्का गर्न सकिन्छ।

जन्मजात मुटु रोगका लक्षण

  • नवजात शिशुको जिब्रो, ओठ, औंलाका टुप्पा निलो हुने ।
  • औंलाका टुप्पा बाक्ला र चाक्ला हुने ।
  • मुटु हल्लिने ।
  • दम बढने ।
  • बारम्बार रुघाखोकीले सताइरहने ।
  • उमेर अनुसारको शारीरिक विकास नहुने ।
  • निधारमा पसिना आउने ।

swasthyakhabar

प्रतिकृया दिनुहोस

पढ्नै पर्ने

Nepali Live