विचार/ब्लग

अपर्याप्त भोजनले कमजोरी, अधिकले विकार

- विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला

स्वास्थ्य खबरपत्रिका

२०२० बैशाख ७ गते शनिबार
सुन्दरीजल

आज शनिबार अखबारहरु केही आउँदैन बाहिरबाट । यहाँको नीरस नीरस दिनहरुमध्ये शनिबार झन् बढी नीरस हुन्छ । यो सोच्दा कि नीरसताको यत्रो समुद्रमा २ वर्षको लामो एकरसमय समयको समुद्रमा ६/७ जनाको समाजको क्षुद्र द्वीपमा हाम्रो जीवनको निर्वाह भई नै रहेको छ, आफैं दंग पर्छु । जीवनभित्र कुनै त्यस्तो कठिन तत्त्व हुँदो रहेछ जो हतपती मर्दो रहेनछ । शरीर तत्त्व मात्र होइन कि मानसतत्त्वको पनि कष्ट-सहिष्णुता अद्भूत हुँदो रहेछ । अमरत्वको खोजी जसलाई मानवले आफ्नो चेतनाको उदयकालदेखि गर्दै आएको छ, त्यही मानसतत्त्वको मर्न नजान्ने प्रवृत्ति-त्यसको अद्भूत कष्ट-सहिष्णुताको एउटा अभिव्यक्ति हो।

नीरसताको त मैले बारबार चर्चा गरेको छु; र मोटामोटी अनुभवले पनि हामीलाई नीरसताको प्रमाण दिन्छ । तर, सूक्ष्म ढंगबाट हेर्न थाल्यो भने यो सर्वव्यापी एकरसता-नीरसताभित्र सानासाना बहुरसताको पातला-पातला मनोरम जलरेखा प्रवाहित भइरहेका हामी पाउँछौं । हाम्रो बरन्डाका छतमा गौंथलीका जोडाले गुँड बनाउन लागेको अथक प्रयासले हामीलाई हठात् हाम्रो यो नीरस जीवनबाट केही क्षणका लागि भए पनि माथि उठाउँछ, र हामी मोहित भएर उनीहरुको प्रणययुक्त भएर परिश्रमलाई हेर्न थाल्छौं । कस्ता चञ्चल, फूर्तिला तिनीहरु छन् र कस्ता परिश्रमी र कस्ता निपुणगृहशिल्पी!

उनीहरुको आकाशमा उडाइले हाम्रो हृदयमा आनन्दको स्पन्दन जगाउँछ । उनीहरुको प्रणय-क्रीडाको सहजता र अकृत्रितमताले मानौं मानव प्रणयको अपर्याप्ततालाई स्पष्ट पार्छ । लाग्छ मलाई कि त्यो सहजता असम्भव छ । त्यो तन्मयता, त्यस्तो विमुग्धता । यस प्रकारका अरु पनि धेरै बहु-रसताका स्रोत हाम्रो जीवनभित्र यहाँ प्रवाहित भएको हामी पाउँछौं । सिपाही, अफिसरहरुको व्यवहारको अध्ययन पनि हाम्रा लागि एउटा रमाइलो काम (पेशा वा वृत्ति) भएको छ।

हिजो एउटा नयाँ मेजरले यहाँको चार्ज लियो । उसको हाम्राप्रतिको व्यवहारमा अप्ठ्यारोपन पाइन्छ, मानौं उसलाई हाम्रा अगाडि आफ्नो बर्दीका लागि संकोचको अनुभव भइरहेको छ । उसलाई द्विविधा भएको छ कि हामीलाई सलाम गर्ने वा नगर्ने ! सहानुभूति देखाउने हाम्राप्रति या कठोर आचरण राख्ने ! उसको अप्ठ्यारोपनलाई देखेर मलाई एक प्रकारको मनोरञ्जन हुन्छ तर म चाहन्छु कि उसको व्यवहार साधारण र स्वाभाविक भएर जाओस् । यसपालिको जमादार भने बडो शुष्क प्रकृतिको मानिस छ र यसपालिको पीपाहरुको दल एकदम देहचोर र अदक्ष छ । यो भन्दा पैलेको जमादार सहानुभूतिवाला व्यक्ति थियो र पीपाहरु हँसिला र जाँगरिला।

हाम्रो यहाँको जीवनमा यत्तिले नै बडो फरक पर्छ । यसपालाका भान्छे भने ठीक छैनन् । नमीठो भोजन बनाउँछन् र भोजन बाँड्दा पनि तिहुनहरु बचाएर आफूलाई राख्ने फिकिरमा रहन्छन् । आज बेलुका तरकारी नै पुगेन भनेर निस्तै जस्तो भात खायौं । मेजरले पछि हेर्दा यो देखे कि तरकारी प्रशस्त रहेछ लुकाएर राखेको । यत्तिमै हामी उत्तेजित हुन्छौं । वातावरणमा हलचल हुन्छ र नीरसताको बोझ हठात् हाम्रो काँधबाट झर्छ । जमेको हिउँ पग्लिन्छ । वातावरणको ताल भएर जान्छ।

आज पनि मलाई कमजोरको अनुभव भई नै रहेको छ । सायद मैले भोजनको मात्र बढाउनुपर्छ जस्तो छ । आजकाल पेटलाई ठीक पार्ने उद्देश्यले भोजनको मात्र धेरै घटाएको छु मैले । त्यसैले यो कमजोरी भएको होला । एउटा Vicious (घातक) वृत्तमा फसेको जस्तो छु म । अपर्याप्त भोजन भयो भने कमजोर हुने, परिमाणमा वृद्धि गर्‍यो भने पेट बिग्रिने।

२०२० कात्तिक १२ गते मंगलबार

आज आमा विराटनगर जानुभयो होला भनेर दिनभरि सम्झिरहेँ वहाँलाई । वहाँको राम्रो स्वास्थ्य छैन, र वृद्धा पनि हुनुभयो । त्यसमाथि हामीहरुको पीर वहाँलाई र घर चलाउने अभिभारा आफ्नो काँधमा । वहाँको सासह र उत्साहले मलाई प्रेरणा दिन्छ । हिजो भन्नुभयो- 'घरको चिन्ता नगर्नू; तिम्रो पिताजीको पालामा पनि मैले त्यसलाई यथाशक्य सम्हालेको थिएँ, अहिले तिम्रो पालामा पनि त्यसलाई चलाउँदै लैजानेछु ।' स्तब्ध भएर आमालाई हेरिरहेँ र सोचेँ यत्रो चाउरी परेको बार्धक्यमा पनि कत्रो उत्साह कहाँबाट भल फुटेर निस्किरहेको छ ।

फाटकमा बिदा हुँदा वहाँले मेरो दाहिने हात समात्नुभयो र अँगालो मारेर पुत्र स्नेहले म्वाइँ खानुभयो । झल्ल त्यस क्षण वहाँको स्मृतिमा १८ वर्षको आफ्नो उमेर झल्क्यो होला, जब म प्रथम सन्तान भएर वहाँको कोखमा जन्मिएको थिएँ । त्यही सन्तानलाई ४८/४९ वर्षपछि काराको फाटकको भित्र छाडेर निस्किनुपर्दा पुनः माता भएर त्यसलाई अँगाल्न पुग्नुभयो । हा, प्रेम, हा मातृहृदय-जीवनको अन्त पारावारमा सहाय्यका लागि त्यसले पाएको त्यो लघु आलिङ्गन । मेरो हातलाई सुमसुम्याएर वहाँले भन्नुभयो- 'के भएको तिम्रो हात ? कति कलिलो थियो- कालो किन भएको यो, र खस्रो?'

वहाँलाई मैले भनिनँ कि लुगा धुँदा, भाँडा पानी गर्दा, कोठा पुछ्दा मेरा हात बेसम्हारको भइसकेका छन् । आमाले भन्नुभयो- 'तेल लाउने गर्नू ।' आज आमालाई दिनभरि सम्झिरहेँ । कातर भएर भन्न मन लाग्यो- आमाको कल्याण होस्।

दशैंको लामो बिदा भएकोले अखबारहरु बन्द छ । अखबारले पनि दिनमा एकचोटि चहलपहल ल्याउँछ । त्यो बन्द होइदिँदा दिन नियास्रो हुन्छ । जेलजीपन आफैं त्यसै अभावमय हुन्छ । त्यसमा पनि नयाँ किसिमका अभाव थपिन पुग्दा जेल झन् बढी जेल जस्तो हुन्छ । आजकाल हामीहरु ट जना पनि एक्लाएक्लै भएका जस्ता छौं; आ-आफ्ना कोठामा बसिरहन्छौं । सबै introspective/introvert हुँदै गएका छन् । जेलको असर पर्दै गएको हो यो।

सदाको ४ बजे बिहान उठेर नुहाएँ । आसनक्रिया गरेँ, र एकछिन पढेँ । ब्रेकफास्ट (प्रातराश: भोजन) भन्दा पहिले १ हात ब्याडमिन्टन दिवानसँग खेलेँ । ब्रेकफास्टमा दुई फुल र दुइटा परोठा र एक गिलास चिया हुन्छ । त्यसपछि फेरि एकछिन पढेँ- कालीदासको 'विक्रमोर्वशी' । उति राम्रो लागेन- कालीदासमा भाषाको लालित्य बाहेक विशेष नाटक सम्बन्धी दक्षता या चरित्रमा विचारको उद्घाटन या घटनाक्रमको उत्कण्ठा अनिश्चयता (Suspense) पाउँदिनँ । भाषा भने अतुलनीय छ; अरु कुरो साधारण । विक्रमोर्वशीमा विभिन्न Actions लाई स्वाभाविक ढंगबाट दर्शाउने प्रयत्न गरेको क्रियाहरु छैन र जुन विषय यसमा निरोपित भएको छ, त्यसमा ‍स्वाभाविकतासम्म अदृश्य पनि छैन । किनभने स्वर्ग र मर्त्यको दृश्य; पहाडको चोटीमा हुने घटना; अदृश्य अप्सराहरु; इत्यादि त्यस्ता कुरा हुन्, जसलाई स्टेजमा स्वाभाविक र प्राकृति रुपबाट उतार्न सकिँदैन । सायद यस कुरालाई ध्यानमा राखेर कालीदासले पात्रहरुलाई ठाउँ-ठाउँ 'नाटक' गर्न लगाएका छन् (नाटर्यान्तेँ इत्यादि), जस्तो कि सिँढी चढेको जस्तो गरे (सर्वेसोपानारोहणं नाटयन्ति)। यस्तो प्रयोग- कौशलले गर्दा कालीदासका नाटकहरु प्राय: गीतिनाट्यका गुण राख्छन् । या dance drama का । टैगोरको चित्राङ्गदा।

आज सधैंको जस्तो ११ बजे भात खाइनँ । १२ बजे दूधभात र केरा खाएँ । ७ बजेको जलपानपछि ११ बजेको भोजन समय अलिक छिटै हुन्छ जस्तो लाग्छ मलाई । त्यसो हुनाले प्रयोगका लागि १ घण्टा पर सारेर हेर्न चाहेको छु । २ बजेको चिया पनि बन्द गरेँ । ४ बजेको कफी खाएँ । बेलुकीपख १ हात ब्याडमिन्टन फेरि खेलेँ।

दिउँसो दिवानलाई बेकनको दर्शन र समाजवाद पढाएँ । यता १५ दिनदेखि यो काम रुकेको थियो । आजदेखि पढाउने काम फेरि थालेँ । बेकनको चुस्त शैली मलाई खूब मनपर्छ; त्यसो हुनाले बडो मन लाग्यो पढाउनमा।

बेलुका ७ बजेको भोजन, जसमा भात, दाल, तरकारी, दूध र केही टुकडा कुखुराका हुन्छन्, खाएपछि केहीबेरसम्म पढेँ । ९ बजे सुतेँ । आजकाल सर्वाङ्ग नग्न भएर सुत्ने गरेको छु । एक त लुगा चाँडै-चाँडै मैलिदिने- तर तन्ना र सिरकको खोल चाँडै मैलिँदो रहेछ- र अर्को बिहान उठ्नेबित्तिकै नुहाउन सजिलो पर्दो रहेछ नाङ्गै सुत्ने गरेकोले । सायद स्वास्थ्यमा पनि राम्रो असर पार्छ।

समय बडो चाँडचाँडै बितिरहेछ, झन् जाडोका दिन बित्न बेर लाग्दैन।

('जेल जर्नल', २०५४ बाट साभार।)

swasthyakhabar

प्राप्त प्रतिकृयाहरू

यसमा तपाइको मत

प्रतिकृया दिनुहोस

पढ्नै पर्ने

Nepali Live