माननीय स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रीज्यू,
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय,
नेपाल सरकार
स्वास्थ्य बीमा बोर्डको संरचनाअनुसार बोर्डमा दुई जना 'बीमित नागरिक प्रतिनिधि' रहने व्यवस्था गरिएको छ। यस व्यवस्थाको मूल उद्देश्य स्वास्थ्य बीमा सेवा प्रयोग गर्ने सर्वसाधारण नागरिकहरूको आवाज, अनुभव तथा समस्याहरूलाई नीति निर्माण तथा निर्णय प्रक्रियामा समावेश गर्नु हो।
तर हालसम्मको अभ्यासलाई हेर्दा, उक्त प्रतिनिधिहरूको छनोट प्रक्रिया उद्देश्यअनुरूप, पारदर्शी र निष्पक्ष देखिँदैन। प्रायः यी पदहरूमा मन्त्रालयसँग निकटता भएका व्यक्तिहरू, पहुँचका आधारमा छनोट गरिएका व्यक्तिहरू वा चिकित्सक तथा पेशागत रूपमा स्थापित व्यक्तिहरूलाई नियुक्त गरिएको पाइन्छ, जसले सर्वसाधारण बीमित नागरिकहरूको वास्तविक प्रतिनिधित्व गर्न सक्दैनन्।
यस सन्दर्भमा गम्भीर प्रश्न उठेको छ:
के यी प्रतिनिधिहरू वास्तवमै स्वास्थ्य बीमा सेवा प्रयोग गर्ने सर्वसाधारण नागरिकहरूको आवाज हुन्, वा यी पदहरू अन्य श्रेणीमा समावेश हुन नसकेका व्यक्तिहरूलाई व्यवस्थापन गर्ने माध्यम मात्र बनेका हुन्?
बीमित नागरिक प्रतिनिधिको अवधारणाले निम्न कुराहरू सुनिश्चित गर्नुपर्ने हो:
- सेवा उपयोगकर्ताको वास्तविक समस्या र अनुभवलाई बोर्डसम्म पुर्याउने
- स्वतन्त्र र निष्पक्ष रूपमा सुझाव तथा धारणा प्रस्तुत गर्ने
सर्वसाधारण नागरिकहरूको दृष्टिकोणबाट उत्तरदायित्व सुनिश्चित गर्ने
तर वर्तमान अभ्यासले यी उद्देश्यहरूलाई कमजोर बनाइरहेको स्पष्ट देखिन्छ।
तसर्थ, माननीय मन्त्रीज्यू समक्ष हामी निम्न मागहरू विनम्रतापूर्वक प्रस्तुत गर्दछौँ:
१. बीमित नागरिक प्रतिनिधिको छनोट प्रक्रिया पारदर्शी, खुला र प्रतिस्पर्धात्मक बनाइयोस्।
२. स्वास्थ्य बीमा सेवा नियमित रूपमा प्रयोग गर्ने सर्वसाधारण नागरिकहरूलाई मात्र प्राथमिकता दिइयोस्।
३. मन्त्रालय वा सम्बन्धित निकायसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध वा स्वार्थ जोडिएका व्यक्तिहरूलाई यस्तो प्रतिनिधित्वबाट टाढा राखियोस्।
४. विविध सामाजिक तथा आर्थिक पृष्ठभूमिबाट प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरियोस्।
५. यी प्रतिनिधिहरूलाई स्वतन्त्र रूपमा नागरिकहरूको आवाज उठाउन सक्ने वातावरण सुनिश्चित गरियोस्।
स्वास्थ्य बीमा जस्तो जनजीवनसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित कार्यक्रममा जनविश्वास कायम राख्न यस प्रकारको सुधार अत्यन्त आवश्यक रहेकोले, यस विषयमा यथाशीघ्र आवश्यक कदम चालिने अपेक्षा गर्दछौँ।
धन्यवाद।
सचेत नागरिक
