काठमाडौं- १७ वर्षको उमेरमा रक्त क्यान्सर देखिएपछि भविष्यमा आमा बन्ने सम्भावना गुमाउन सक्ने जोखिममा पुगेकी एक महिलाले २३ वर्षसम्म फ्रिज गरेर राखिएका डिम्बाशयका तन्तु पुनः प्रत्यारोपण गरी स्वस्थ शिशुलाई जन्म दिएकी छन्।
बेलायतकी कासान्द्रा बेकनले ४४ वर्षको उमेरमा आफ्नो पहिलो सन्तानलाई जन्म दिएकी हुन्। उनलाई १७ वर्षको उमेरमा हजकिन लिम्फोमा नामक रक्त क्यान्सर भएको पत्ता लागेको थियो। उपचारका क्रममा भविष्यमा सन्तान जन्माउने क्षमता गुम्न सक्ने चिन्ताले उनले क्यान्सरको उपचार सुरु गर्नुअघि नै डिम्बाशयका तन्तु निकालेर सुरक्षित राखेकी थिइन्।
सुरुमा किमोथेरापीबाट क्यान्सर नियन्त्रणमा आए पनि एक वर्षपछि रोग थप गम्भीर अवस्थामा फर्किएको थियो। त्यसपछि चिकित्सकले उनलाई थप शक्तिशाली किमोथेरापी र बोनम्यारो प्रत्यारोपण गर्नुपर्ने बताए। उपचारका लागि तत्काल अघि बढ्नुपर्ने भएकाले अण्डा निकालेर फ्रिज गर्ने सामान्य प्रक्रियाका लागि आवश्यक समय उनीसँग थिएन।
त्यसैले उनले डिम्बाशयका तन्तु निकालेर फ्रिज गर्ने विकल्प रोजिन्। त्यतिबेला यो विधि प्रयोगात्मक अवस्थामै थियो। चिकित्सकले उनका डिम्बाशयबाट अण्डा उत्पादन गर्ने तन्तुका चारवटा साना नमुना निकाली भविष्यमा प्रयोग गर्न सकिने आशामा सुरक्षित राखेका थिए।
क्यान्सरको उपचार सफल भए पनि त्यसको असरले बेकन ३३ वर्षकै उमेरमा रजोनिवृत्तिमा पुगिन्। उनको महिनावारी बन्द भयो र प्राकृतिक रूपमा आमा बन्ने सम्भावना कठिन बन्यो। त्यसपछि उनले सुरक्षित राखिएका तन्तु पुनः प्रत्यारोपण गर्न सक्ने चिकित्सकको खोजीमा वर्षौं बिताइन्।
अन्ततः सन् २०२४ मा इजरायलको रमत गानस्थित शेबा मेडिकल सेन्टरमा उनका डिम्बाशयका तन्तु पुनः प्रत्यारोपण गरियो। केही महिनापछि उनको महिनावारी फर्कियो। तर, प्राकृतिक रूपमा गर्भधारण गर्ने प्रयास सफल नभएपछि उनले जीवनसाथीसँगै इन भिट्रो फर्टिलाइजेसन (आईभीएफ) प्रविधिको सहयोग लिइन्।
तीनपटकको प्रयासपछि सन् २०२५ को क्रिसमसका दिन गर्भधारण भएको पुष्टि भयो। त्यसपछि सन् २०२६ सेप्टेम्बरमा उनले छोरा ल्यान्डनलाई जन्म दिइन्। २३ वर्षभन्दा बढी समयसम्म फ्रिज गरेर राखिएका डिम्बाशयका तन्तु पुनः प्रत्यारोपण गरेपछि बच्चा जन्मिएको यो उल्लेखनीय घटना मानिएको छ।
क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग हुने किमोथेरापी र अन्य विधिले डिम्बाशयमा क्षति पुर्याएर प्रजनन क्षमतामा असर पार्न सक्छन्। त्यसैले उपचारअघि नै भविष्यमा सन्तान जन्माउने चाहना र प्रजनन क्षमता सुरक्षित राख्ने विकल्पबारे चिकित्सकसँग परामर्श गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। बिरामीको उमेर, रोगको अवस्था र उपचार सुरु गर्न उपलब्ध समयअनुसार अण्डा, भ्रूण वा डिम्बाशयका तन्तु सुरक्षित राख्ने विधि अपनाउन सकिन्छ।
यद्यपि, डिम्बाशयका तन्तु पुनः प्रत्यारोपण गरेपछि सबै महिलामा गर्भधारण हुन्छ भन्ने निश्चित हुँदैन। प्रत्यारोपणपछि महिनावारी फर्कनु र सफल गर्भधारण हुनु फरक कुरा हुन्। कतिपय अवस्थामा आईभीएफजस्ता सहायक प्रजनन प्रविधिको आवश्यकता पर्न सक्छ।
बेकनको अनुभवले क्यान्सरको उपचारपछि पनि सन्तान जन्माउने सम्भावना जोगाउन सकिने देखाएको छ। किशोरावस्थामै भविष्यबारे सोचेर तन्तु सुरक्षित राख्ने निर्णय गरेकी उनी अहिले आफ्नो त्यही निर्णयप्रति आभारी छिन्।
