काठमाडौं- एउटै तस्बिरबाट क्यान्सरका बिरामीको स्वास्थ्य अवस्था र बाँच्ने सम्भावना आकलन गर्न सक्ने कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) उपकरण विकास गरिएको अमेरिकी अनुसन्धानकर्ताले बताएका छन्। लाखौँ स्वस्थ व्यक्तिका अनुहार र क्यान्सरका बिरामीका ३५ हजार तस्बिरबाट प्रशिक्षित यो उपकरणले अनुहारका विभिन्न विशेषता विश्लेषण गरी बिरामीको बाँच्ने सम्भावना अनुमान गर्न सक्छ।
बीबीसीका अनुसार, अनुसन्धानकर्ताले विकास गरेको ‘फेससर्भाइभल’ (FaceSurvival) नामक एआई उपकरणले विशेषगरी आँखामुनि र नाकको माथिल्लो भाग वरपरका विशेषतालाई विश्लेषण गरेर क्यान्सरका बिरामीको बाँच्ने सम्भावना आकलन गर्ने गरेको छ।
यो अनुसन्धानका प्रारम्भिक निष्कर्ष ल्यान्सेट डिजिटल हेल्थ नामक वैज्ञानिक जर्नलमा प्रकाशित भएका छन्। यद्यपि, यो उपकरण अस्पतालमा प्रयोग गर्न सकिने अवस्थामा पुग्न अझै धेरै अनुसन्धान आवश्यक रहेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
उपचारको निर्णयमा चिकित्सकलाई सहयोग गर्ने लक्ष्य
अनुसन्धानकर्ताका अनुसार, यो उपकरण विभिन्न प्रकारका क्यान्सर भएका बिरामीमा परीक्षण गरिएको थियो। क्यान्सरको गम्भीरता र रोग फैलिएको अवस्थाले फरक पारे पनि अनुहारका विशेषताबाट बाँच्ने सम्भावना अनुमान गर्ने यसको क्षमताको अध्ययन गरिएको थियो। परीक्षणमा हड्डी वा मस्तिष्कसम्म क्यान्सर फैलिएका बिरामीसमेत समावेश थिए।
अमेरिकाको बोस्टनस्थित मास जनरल ब्रिघमका प्रमुख अनुसन्धानकर्ता डा. रेमन्ड म्याकका अनुसार, जनसङ्ख्यामा ज्येष्ठ नागरिकको सङ्ख्या बढ्दै जाँदा विकिरण उपचार, शल्यक्रिया वा औषधिमार्फत गरिने गहन उपचार सिफारिस गर्नुअघि बिरामीको शारीरिक क्षमता र कमजोरीको अवस्था आकलन गर्ने प्रभावकारी उपाय आवश्यक हुँदै गएको छ।
उनले अनुहारको तस्बिरमा आधारित स्वास्थ्य मूल्याङ्कनलाई थप वैज्ञानिक, एकरूप र सहज बनाउन सकिने बताए। यसबाट बिरामीको अवस्थाअनुसार व्यक्तिगत उपचार निर्णय लिन चिकित्सकलाई सहयोग पुग्ने अनुसन्धानकर्ताको अपेक्षा छ।
तर, एआई उपकरणले चिकित्सकको निर्णयलाई प्रतिस्थापन गर्ने नभई उपचारसम्बन्धी निर्णयमा सहयोग गर्ने उद्देश्य राखिएको अनुसन्धान टोलीले स्पष्ट पारेको छ।
जैविक उमेर अनुमान गर्ने अर्को उपकरण
अनुसन्धान टोलीले ‘फेसएज’ (FaceAge) नामक अर्को एआई उपकरण पनि विकास गरेको छ। यसले व्यक्तिको जन्ममितिअनुसारको उमेरभन्दा अनुहारका विशेषताका आधारमा देखिने जैविक उमेर अनुमान गर्छ।
बीबीसीका अनुसार, यस उपकरणले नाकमुनि र मुख वरपरका छालाका रेखा, निधारका चाउरी, आँखाको बाहिरी भाग, कनपटी र गालाका विशेषतालाई जैविक उमेर अनुमान गर्न महत्त्वपूर्ण मानेको छ।
अत्यधिक मदिरा सेवन, लागुऔषध प्रयोग र धूमपानजस्ता बानीले उमेर बढ्ने प्रक्रियालाई तीव्र बनाउन सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइ छ।
डा. म्याकका अनुसार, अनुहारको तस्बिर खिच्ने तरिका, प्रकाश, अनुहारको भावभङ्गी र मेकअप फरक हुँदा पनि उपकरणले तुलनात्मक रूपमा स्थिर नतिजा दिएको थियो। नाकको आकार परिवर्तन गर्ने शल्यक्रियापछि भने अनुमानमा केही परिवर्तन देखिएको उनले बताएका छन्।
अस्पतालमा प्रयोग गर्न अझै समय लाग्ने
अनुसन्धानकर्ताहरूले यी उपकरणको विश्वसनीयता पुष्टि गर्न थप तस्बिर र तथ्याङ्क आवश्यक रहेको बताएका छन्। विशेषगरी विभिन्न जातीय तथा समुदायगत पृष्ठभूमिका व्यक्तिका तस्बिर समावेश गरेर परीक्षण गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
यसैबीच, बेलायतस्थित युनिभर्सिटी अफ सर्रेमा भिडियो प्रशोधन तथा मेसिन लर्निङका विशेषज्ञ प्राध्यापक मिरोस्लाव बोबरले यो अनुसन्धानलाई सम्भावनायुक्त प्रारम्भिक उपलब्धि भनेका छन्। तर, यसले समयसँगै जैविक उमेर वा जीवनशैलीमा हुने परिवर्तनको सही अनुगमन गर्न सक्छ भन्ने दाबी गर्नु अहिले नै हतार हुने उनको भनाइ छ।
उनले बीबीसीसँग भनेका छन्, ‘यो सम्भावनायुक्त अवधारणाको प्रारम्भिक प्रमाण हो, तर चिकित्सकीय प्रयोगका लागि अझै तयार भइसकेको छैन।’
अनुहारको तस्बिरबाट स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी अनुमान गर्न सकिने यस्तो प्रविधिले भविष्यमा उपचार निर्णयमा सहयोग पुर्याउन सक्ने सम्भावना भए पनि यसको शुद्धता, विभिन्न जनसमूहमा प्रभावकारिता र चिकित्सकीय उपयोगिता पुष्टि गर्न थप अनुसन्धान आवश्यक देखिन्छ।
