काठमाडौँ- रंगीन फलफूल तथा तरकारी, स्वस्थ बोसोयुक्त खानेकुरा र फर्मेन्टेड खाद्य पदार्थको नियमित सेवनले छालालाई स्वस्थ राख्न, चाउरीपना कम गर्न र कोलाजेनको क्षय रोक्न सहयोग गर्न सक्ने विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् । छालाको हेरचाहमा बाहिरी सौन्दर्य प्रसाधनसँगै खानपानले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।
छाला मानव शरीरको सबैभन्दा ठूलो अंग हो । यसले शरीरलाई बाह्य वातावरणका हानिकारक तत्त्वबाट जोगाउने महत्त्वपूर्ण काम गर्छ । तर वायु प्रदूषण, सूर्यको विकिरण, बढ्दो तापक्रम र उमेरसँगै छालामा परिवर्तन आउँछ । समय बित्दै जाँदा छालालाई संरचना र कसिलोपन दिने कोलाजेन नामक प्रोटिनको मात्रा घट्दै जाने भएकाले चाउरी पर्ने समस्या बढ्न सक्छ ।
छालाको स्वास्थ्यमा प्रभाव पार्ने यी सबै कारणलाई खानपानले मात्र रोक्न नसके पनि पोषक तत्त्वयुक्त आहारले छालालाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्न सक्छ ।
१. रंगीन फलफूल र तरकारी
गाजर, गोलभेँडा, रातो तथा पहेँलो खुर्सानी, आँप र अन्य रंगीन फलफूल तथा तरकारीमा क्यारोटिनोइड्सजस्ता एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छन् । यस्ता तत्त्वले प्रदूषण र सूर्यको विकिरणका कारण कोषमा हुन सक्ने क्षति कम गर्न सहयोग गर्न सक्छन् ।
गाजर र गोलभेँडामा पाइने बिटा क्यारोटिन तथा लाइकोपिनले छालाको स्वास्थ्यमा योगदान पुर्याउँछन् । बिटा क्यारोटिन शरीरमा भिटामिन ‘ए’ मा परिणत हुन सक्छ, जुन छालाका कोषको विकास र प्रतिरक्षा प्रणालीका लागि आवश्यक हुन्छ ।
त्यस्तै, आँप र सुन्तलाजस्ता फलफूलमा पाइने भिटामिन ‘सी’ कोलाजेन निर्माणका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ । यसले एन्टिअक्सिडेन्टका रूपमा पनि काम गर्छ । भिटामिन ‘सी’ पर्याप्त मात्रामा प्राप्त हुँदा छालाको स्वास्थ्य कायम राख्न सहयोग पुग्न सक्छ ।
क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय डेविसका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको एउटा सानो अध्ययनमा रजोनिवृत्तिपछि रहेका महिलाले १६ हप्तासम्म हप्तामा चार दिन ८५ ग्राम आँप खाँदा पहिले नै रहेका केही चाउरीको आकार घटेको र नयाँ चाउरीको संख्या कम भएको पाइएको थियो । तर दैनिक करिब २५० ग्राम आँप खाने समूहमा भने चाउरी बढेको देखिएको थियो । यसको कारण स्पष्ट भइसकेको छैन । प्राकृतिक चिनीको मात्राले भूमिका खेलेको हुन सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूको अनुमान छ ।
यी निष्कर्ष प्रारम्भिक भएकाले आँप वा अन्य कुनै फलले निश्चित रूपमा चाउरी हटाउँछ भन्न मिल्दैन । सन्तुलित मात्रामा विभिन्न फलफूल खानु उपयुक्त हुन्छ ।
२. स्वस्थ चिल्लो भएका खानेकुरा
बदाम, ओखर, विभिन्न बीउ तथा वनस्पतिजन्य तेलमा पाइने स्वस्थ चिल्लोले छालाको प्राकृतिक सुरक्षा तह कायम राख्न सहयोग गर्न सक्छ । यसले छालामा चिस्यान जोगाउन र सुख्खापन कम गर्न मद्दत गर्छ ।
बदाम तथा बीउमा पाइने भिटामिन ‘ई’ ले छालाका कोषलाई अक्सिडेटिभ क्षतिबाट जोगाउन भूमिका खेल्छ । भिटामिन ‘ई’ को कमी हुँदा घाउ निको हुने प्रक्रियासहित छालाको स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्छ ।
त्यस्तै, साल्मन, सार्डिन र म्याकरेलजस्ता चिल्लो माछामा ओमेगा–३ फ्याटी एसिड पाइन्छ । यसले शरीरमा हुने सूजन नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्न सक्छ । केही साना अध्ययनले ओमेगा–३ ले सूर्यको विकिरणप्रति छालाको संवेदनशीलता कम गर्न सक्ने संकेत गरेका छन् । यद्यपि, यसलाई सनस्क्रिनको विकल्पका रूपमा लिनु हुँदैन ।
३. पेटको स्वास्थ्य राम्रो बनाउने खानेकुरा
पेटमा बस्ने सूक्ष्म जीवाणु र छालाको स्वास्थ्यबीच सम्बन्ध रहेको अनुसन्धानले देखाएको छ । यसलाई ‘गट–स्किन एक्सिस’ अर्थात् पेट र छालाबीचको सम्बन्ध भनिन्छ ।
फलफूल, तरकारी, गेडागुडी, साबुत अन्न, जडीबुटी तथा मसलाको विविध सेवनले पेटमा रहेका लाभदायक सूक्ष्म जीवाणुलाई सहयोग गर्छ । यस्ता जीवाणुले उत्पादन गर्ने केही यौगिकमा सूजन कम गर्ने तथा एन्टिअक्सिडेन्ट गुण हुन सक्छन् ।
दही, किम्ची, साउरक्राउट जस्ता खाद्य पदार्थ पनि आहारमा समावेश गर्न सकिन्छ । यस्ता खानेकुराले आन्द्राको सूक्ष्म जीवाणुको विविधता र पाचन स्वास्थ्यलाई सहयोग गर्न सक्छन् ।
विविध र सन्तुलित खानपानले समग्र स्वास्थ्यसँगै छालाको स्वास्थ्यमा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ ।
४. खानपानको प्रभाव देखिन समय लाग्छ
छालामा खानपानको प्रभाव तुरुन्तै देखिँदैन । अनुसन्धानकर्ता जाँ क्रुटमनका अनुसार वातावरणीय असरविरुद्ध केही एन्टिअक्सिडेन्टको प्रभाव मापन गर्न नियमित सेवन गरेको आठदेखि १० हप्ता लाग्न सक्छ ।
यसको अर्थ, केही दिन फलफूल वा बदाम खाँदैमा चाउरी हट्छ भन्ने होइन । पर्याप्त पानी पिउने, सन्तुलित आहार खाने, पर्याप्त निद्रा लिने र धूमपानबाट टाढा रहनेजस्ता बानीले पनि छालाको स्वास्थ्य कायम राख्न मद्दत गर्छन् ।
सनस्क्रिनको महत्त्व नबिर्सौं
पोषणले छालालाई भित्रैबाट सहयोग गर्न सक्छ, तर सूर्यको हानिकारक विकिरणबाट जोगिन बाहिरी सुरक्षा पनि आवश्यक हुन्छ । त्यसैले छालाको हेरचाहका लागि सूर्यको विकिरणबाट जोगाउने उपाय अपनाउने र उपयुक्त सनस्क्रिन नियमित प्रयोग गर्ने महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।
उमेर बढ्दै जाँदा छालामा परिवर्तन आउनु स्वाभाविक प्रक्रिया हो । स्वस्थ खानपानले उमेरका सबै चिह्न हटाउन नसके पनि छालालाई लामो समयसम्म स्वस्थ राख्न योगदान पुर्याउन सक्छ ।
