-1792745724.png)
स्केच : डब्लुएचओ
काठमाडौं- विश्वभर अत्यधिक गर्मी बढ्दै जाँदा गर्भवती महिला, नवजात शिशु र बालबालिकाको स्वास्थ्य जोखिममा पर्न थालेको छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लूएचओ) सहित चार अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाले अत्यधिक गर्मीले यी समूहको स्वास्थ्यमा पार्ने असर निगरानी गर्न पहिलोपटक प्राथमिक सूचकहरूको साझा ढाँचा सार्वजनिक गरेका छन्।
डब्लूएचओ, विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठन (डब्लूएमओ), संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय बालकोष (युनिसेफ) र संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय जनसङ्ख्या कोष (यूएनएफपीए) ले सार्वजनिक गरेको यो ढाँचाले गर्मीका कारण उत्पन्न स्वास्थ्य जोखिम पहिचान गर्न, पूर्वतयारी बढाउन र समयमै उपचार तथा सुरक्षा उपाय अपनाउन देशहरूलाई सहयोग गर्ने उद्देश्य राखेको छ।
अध्ययनहरूले अत्यधिक गर्मीको सम्पर्कमा आउँदा समयअगावै बच्चा जन्मिने सम्भावना २६ प्रतिशतले बढ्न सक्ने देखाएका छन्। त्यस्तै, सन् २०२४ मा एक वर्षमुनिका शिशुहरू सन् १९८६ देखि २००५ सम्मको औसत अवधिको तुलनामा ३८९ प्रतिशत बढी गर्मीको लहर भएका दिनमा परेको पाइएको छ।
विश्वभर करिब एक अर्ब ५० करोड बालबालिका यस्तो गर्मीको जोखिममा छन्, जुन पहिलेभन्दा बढी बारम्बार आउने, लामो समय रहने वा थप तीव्र हुने गरेको छ।
गर्भावस्थादेखि बाल्यकालसम्म स्वास्थ्यमा असर
अत्यधिक गर्मीले गर्भवती महिला र गर्भमा रहेको शिशुको स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ। यसले समयअगावै बच्चा जन्मिने जोखिम बढाउनुका साथै गर्भावस्थामा उच्च रक्तचाप र अन्य स्वास्थ्य समस्यासँग सम्बन्धित जोखिम पनि बढाउन सक्छ।
नवजात शिशुमा शरीरको तापक्रम नियन्त्रण गर्ने क्षमता पूर्ण रूपमा विकसित भइसकेको हुँदैन। त्यसैले अत्यधिक गर्मीमा उनीहरूलाई शरीरमा पानीको कमी हुने र अन्य स्वास्थ्य समस्या उत्पन्न हुने जोखिम रहन्छ। साना बालबालिका पनि गर्मीका कारण बिरामी पर्ने जोखिममा हुन्छन्।
डब्लूएचओको वातावरण, जलवायु परिवर्तन, एक स्वास्थ्य तथा आप्रवासन विभागका निर्देशक ब्रुस गोर्डनका अनुसार वृद्धवृद्धा, गर्भवती महिला, नवजात शिशु र बालबालिका जलवायु परिवर्तनसँग सम्बन्धित स्वास्थ्य जोखिमबाट बच्न कम सक्षम समूह हुन्।
उनले स्वास्थ्य प्रणालीले गर्मीका असर पहिचान गर्न आवश्यक तथ्याङ्क सङ्कलन गर्नुपर्ने र त्यसका आधारमा गर्मीको लहरमा मानिसलाई सुरक्षित राख्नेदेखि नियमित स्वास्थ्य सेवामा जलवायु जोखिमलाई समेट्नेसम्मका काम गर्नुपर्ने बताएका छन्।
कुन-कुन सूचकको निगरानी गर्ने?
नयाँ ढाँचाले अत्यधिक गर्मीका बेला स्वास्थ्यमा देखिन सक्ने परिवर्तन पहिचान गर्न विभिन्न सूचकको नियमित निगरानी गर्न सिफारिस गरेको छ।
यसमा समयअगावै जन्मिने शिशुको सङ्ख्या, मृत शिशु जन्मिने घटना, कम तौल भएका शिशुको जन्म, गर्भावस्थामा उच्च रक्तचाप, बालबालिकाको मृत्यु र स्वास्थ्य संस्थामा उपचारका लागि आउने बिरामीको सङ्ख्या समावेश छन्। गर्मीले बालबालिकाको दैनिक जीवनमा पार्ने असर बुझ्न विद्यालयमा विद्यार्थीको उपस्थितिसमेत निगरानी गर्न सुझाव दिइएको छ।
डब्लूएचओको यौन तथा प्रजनन, मातृ, बाल तथा किशोर स्वास्थ्य र वृद्धावस्थासम्बन्धी विभागकी निर्देशक डा. पास्कल अलोटेले स्वास्थ्य प्रणालीले तथ्याङ्कमा समेट्न नसकेका समस्यालाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न कठिन हुने बताएकी छन्।
उनका अनुसार समयअगावै जन्मिने शिशु, बालमृत्यु, बालबालिकामा देखिने रोग र स्वास्थ्य संस्थामा आउने बिरामीको विवरणलाई गर्मीको तथ्याङ्कसँग तुलना गर्दा गर्मीका कारण स्वास्थ्यमा परेको सम्भावित असर पहिचान गर्न सकिन्छ।
स्वास्थ्य सेवा र पूर्वतयारीमा जोड
नियमित स्वास्थ्य विवरण र हावाको तापक्रमजस्ता मौसमसम्बन्धी तथ्याङ्कलाई एकसाथ विश्लेषण गर्दा अत्यधिक गर्मीका बेला स्वास्थ्य समस्यामा असामान्य वृद्धि भएको छ कि छैन भन्ने पत्ता लगाउन सकिन्छ। त्यस्ता सङ्केत देखिएमा थप अनुसन्धान गरी आवश्यक कदम चाल्न सकिन्छ।
यसबाट स्वास्थ्य संस्थाले बिरामीको चाप बढ्न सक्ने अवस्थाका लागि पूर्वतयारी गर्न, गर्भवती महिला र परिवारलाई समयमै सावधानी अपनाउन जानकारी दिन तथा बढी जोखिममा रहेका समुदाय पहिचान गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
डब्लूएचओले सबै देशलाई स्थानीय परिस्थिति अनुकूल गर्मीसम्बन्धी स्वास्थ्य कार्ययोजना बनाउन र कार्यान्वयन गर्न पनि आग्रह गरेको छ। यस्ता योजनामा गर्भवती महिला, नवजात शिशु र बालबालिकाको विशेष आवश्यकता समेट्न, पूर्वचेतावनी प्रणाली बलियो बनाउन र जोखिम देखिनेबित्तिकै आवश्यक कदम चाल्ने व्यवस्था गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
जलवायु परिवर्तनसँगै अत्यधिक गर्मी सामान्य बन्दै गइरहेका बेला स्वास्थ्यमा पर्ने असरको नियमित निगरानी र समयमै प्रतिकार्यले गर्भवती महिला तथा बालबालिकालाई रोकथाम गर्न सकिने स्वास्थ्य जोखिमबाट जोगाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने डब्लूएचओको भनाइ छ।
