काठमाडौं- दशैंमा मासुका परिकार, मिठामिठा खानेकुरा र पारिवारिक जमघटको रमझम बढ्छ। तर, मासु धेरै खाने, सागसब्जी तथा फलफूल कम खाने, मदिरा सेवन गर्ने र शारीरिक गतिविधि घटाउने बानीले कब्जियत तथा दिसासम्बन्धी समस्या बढाउन सक्छ।
दिसा कडा हुने, दिसा गर्दा बल लगाउनुपर्ने, पेट फुल्ने र मलद्वारमा दुखाइ हुनेजस्ता समस्या चाडपर्वका बेला देखिन सक्छन्। लामो समयसम्म कब्जियत भइरहँदा मलद्वारमा चिरा पर्ने (एनल फिसर) वा बवासीरको समस्या बढ्न सक्छ।
कोलोरेक्टल सर्जन डा. राकेश शाहका अनुसार, मासु खानु आफैँमा समस्या होइन। तर, मासुसँगै रेसायुक्त खानेकुरा कम खाने, पर्याप्त पानी नपिउने र शारीरिक गतिविधि घटाउने बानीले कब्जियतको जोखिम बढाउन सक्छ।
मासु धेरै, रेसायुक्त खाना कम
मासुमा प्रोटिनलगायतका पोषक तत्त्व पाइन्छन्, तर आहारीय रेसा हुँदैन। दशैंमा मासुका परिकार धेरै खाने र सागसब्जी, फलफूल, दाल, गेडागुडी तथा साबुत अन्न कम खाने गर्दा दिसा कडा हुन सक्छ।
पर्याप्त पानी नपिउनु, लामो समयसम्म निष्क्रिय भएर बस्नु र दिसा लाग्दा पनि रोकिराख्नुले समस्या थप बढाउन सक्छ। त्यसैले मासु खाँदा सागसब्जी र सलादलाई पनि खानाको नियमित हिस्सा बनाउनुपर्छ।
मदिराले कसरी असर गर्छ?
मदिराको अत्यधिक सेवनले शरीरको पानीको सन्तुलनमा असर पार्न सक्छ। मदिरासँगै पानी कम पिउने र चिल्लो तथा रेसा कम भएका परिकार बढी खाने बानीले पनि कब्जियतको जोखिम बढाउन सक्छ।
यद्यपि, मदिरा सेवन गर्ने सबैलाई कब्जियत हुन्छ भन्ने होइन। यसको प्रभाव सेवनको मात्रा, खानपान, पानीको उपलब्धता र व्यक्तिको स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार फरक पर्न सक्छ।
कब्जियतले बढाउन सक्छ मलद्वारका समस्या
कडा दिसा र दिसा गर्दा बारम्बार बल लगाउनुपर्ने अवस्थाले मलद्वारसम्बन्धी समस्या निम्त्याउन वा पहिलेबाट रहेका समस्या बढाउन सक्छ।
बवासीर: दिसा गर्दा रगत आउने, मलद्वारमा गाँठो देखिने वा असहज हुने समस्या।
एनल फिसर: मलद्वारमा चिरा पर्ने, दिसा गर्दा चर्को दुखाइ हुने र कहिलेकाहीँ ताजा रातो रगत आउने समस्या।
रेक्टल प्रोल्याप्स: मलाशयको केही भाग मलद्वारबाट बाहिर निस्कने अवस्था। लामो समयसम्म दिसा गर्दा अत्यधिक बल लगाउने बानीले यसमा योगदान गर्न सक्छ।
पेट फुल्ने र असहजता: दिसा नियमित नहुँदा पेट भारी हुने र फुल्ने समस्या।
तर, दिसामा रगत आउनु वा मलद्वार दुख्नुको कारण बवासीर वा कब्जियत मात्रै नहुन सक्छ। फिसर, आन्द्राको सूजन, पोलिप तथा कोलोरेक्टल क्यान्सरजस्ता अवस्थाले पनि यस्ता लक्षण देखाउन सक्छन्।
दशैंमा कब्जियतबाट बच्ने सात उपाय
१. मासुसँगै सागसब्जी र सलाद खानुहोस्। फलफूल, दाल, गेडागुडी र साबुत अन्न पनि खानामा समावेश गर्नुहोस्।
२. पर्याप्त पानी पिउनुहोस्। दिनभरि नियमित रूपमा पानी पिउनुहोस्। मदिरालाई पानीको विकल्प नबनाउनुहोस्।
३. मदिरा सेवन नगर्नु नै सुरक्षित विकल्प हो। सेवन गर्ने भए अत्यधिक मात्रामा नपिउनुहोस्।
४. दैनिक हिँडडुल गर्नुहोस्। खानापछि सहज रूपमा हिँड्ने र लामो समयसम्म एकै ठाउँमा नबस्ने बानी बसाल्नुहोस्।
५. दिसा लागेपछि नरोक्नुहोस्। दिसा गर्दा अत्यधिक बल नलगाउनुहोस् र शौचालयमा अनावश्यक लामो समय नबस्नुहोस्।
६. कब्जियतलाई बेवास्ता नगर्नुहोस्। बारम्बार कब्जियत हुने, दिसा गर्दा दुख्ने वा रगत आउने समस्या भए चिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्।
७. चेतावनीका लक्षणमा ध्यान दिनुहोस्। दिसामा रगत देखिने, कालो दिसा आउने, अनायास तौल घट्ने, दिसा गर्ने बानीमा लगातार परिवर्तन आउने वा पेट दुख्ने समस्या भए चिकित्सकीय जाँच गराउनुहोस्। तीव्र पेट दुखाइसँगै दिसा र ग्यास दुवै ननिस्कने वा धेरै रगत बग्ने अवस्था भए तुरुन्त स्वास्थ्य सेवा लिनुहोस्।
दिसामा रगत आए बवासीर मात्रै नठान्नुहोस्
दिसामा रगत देखिएपछि धेरैले बवासीर भएको अनुमान गरेर आफैँ औषधि प्रयोग गर्ने गर्छन्। तर, दिसामा रगत आउनुको कारण पहिचान गर्न आवश्यकताअनुसार चिकित्सकीय परीक्षण गर्नुपर्छ। विशेषगरी, समस्या दोहोरिरहने वा दिसा गर्ने बानीमा नयाँ परिवर्तन देखिने अवस्थामा जाँच गराउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
चाडपर्व मनाऔँ, स्वास्थ्य पनि जोगाऔँ
डा. राकेश शाहका अनुसार, दशैंमा खानपानको सन्तुलन कायम राख्नु, पर्याप्त पानी पिउनु, नियमित हिँडडुल गर्नु र दिसासम्बन्धी समस्यालाई बेवास्ता नगर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
चाडपर्वमा आफूलाई मन पर्ने परिकारको स्वाद लिन सकिन्छ। तर, सन्तुलित भोजन र स्वस्थ दिनचर्यालाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्छ। कब्जियत वा मलद्वारसम्बन्धी समस्या लामो समयसम्म रहेमा समयमै चिकित्सकीय परामर्श लिनुपर्छ।
यस दशैंमा स्वादसँगै स्वास्थ्यको पनि ख्याल गरौँ।
