प्रत्येक वर्ष सेप्टेम्बर १७ का दिन मनाइने ‘विश्व बिरामी सुरक्षा दिवस’ स्वास्थ्य सेवाका क्षेत्रमा एक अत्यन्त महत्वपूर्ण र अर्थपूर्ण अवसर हो।
यस वर्ष विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) ले विश्व बिरामी सुरक्षा दिवसका लागि ‘असंसर्गजन्य रोगहरूका लागि सुरक्षित हेरचाह’ भन्ने मूल विषय तय गरेको छ भने यसको मुख्य नारा ‘जीवनका लागि सुरक्षित हेरचाह!’ रहेको छ।
स्वास्थ्य सेवा प्रवाह गर्दा हुन सक्ने सम्भावित त्रुटिलाई न्यूनीकरण गर्दै बिरामीको जीवन सुरक्षित राख्ने उद्देश्यले डब्लुएचओको आह्वानमा यो दिवस विश्वभर विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमसहित मनाइन्छ। यस वर्षको विश्व बिरामी सुरक्षा दिवसले स्वास्थ्य क्षेत्रमा गम्भीर चिन्ता र बहसको विषय बनेको एक विशेष पाटोलाई केन्द्रमा राखेको छ।
यो नारा विशेषगरी मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटुसम्बन्धी रोग, क्यान्सर र दीर्घ श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगजस्ता असंसर्गजन्य रोगसँग जुधिरहेका बिरामीको उपचारलाई सुरक्षित बनाउन केन्द्रित छ।
सरुवा रोगको तुलनामा दीर्घ रोगका बिरामीले लामो समयसम्म, कतिपय अवस्थामा जीवनभर नै विभिन्न चरणमा स्वास्थ्य सेवा लिनुपर्ने हुन्छ। रोगको पहिचानदेखि नियमित औषधि सेवन, प्रयोगशाला परीक्षण र निरन्तर फलोअपसम्मका प्रक्रियामा हुने सानातिना लापर्बाही वा त्रुटिले बिरामीको जीवनमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। यही जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्नु नै यस वर्षको अभियानको मुख्य उद्देश्य हो।
नेपाली स्वास्थ्य क्षेत्रको यथार्थ र दीर्घ रोगको चुनौती
नेपालको वर्तमान स्वास्थ्य प्रणालीमा असंसर्गजन्य रोगको भार तीव्र गतिमा बढ्दै गएको छ। सहरी क्षेत्रदेखि ग्रामीण भेगसम्म दीर्घ रोगीको संख्या थपिँदै गर्दा हाम्रो स्वास्थ्य सेवामा बिरामी सुरक्षाका पाटामा गम्भीर ध्यान दिनुपर्ने थुप्रै यथार्थ छन्।
दीर्घकालीन उपचारको अन्योल
दीर्घ रोगका बिरामीले नियमित रूपमा फरक–फरक औषधि सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ। तर अस्पतालमा हुने अत्यधिक भीडभाड, चिकित्सकसँगको छोटो परामर्श समय र स्पष्ट जानकारीको अभावका कारण गलत औषधि प्रयोग वा औषधिको मात्रा र सेवनसम्बन्धी अन्योलजस्ता गम्भीर जोखिम देखिन सक्छन्।
रोग पहिचानमा हुने त्रुटि
समयमै सही रोग पहिचान नहुनु वा प्रयोगशाला परीक्षणको गुणस्तरमा कमी हुँदा बिरामीले अनावश्यक शारीरिक, मानसिक तथा आर्थिक कष्ट भोग्नुपर्ने अवस्था हाम्रो स्वास्थ्य प्रणालीमा नौलो होइन। सही निदानबिनाको उपचार आफैँमा ठूलो जोखिम हो।
सेवाको निरन्तरता र सूचनाको कमी
नेपालमा बिरामीले एउटा अस्पतालबाट अर्को अस्पतालमा उपचार गराउँदा वा फलोअपका लागि जाँदा आफ्नो पुरानो स्वास्थ्य विवरण र औषधिको अभिलेख सुरक्षित राख्ने प्रभावकारी डिजिटल प्रणालीको अझै अभाव छ।
यसले गर्दा अघिल्लो उपचारको इतिहास, प्रयोग गरिएका औषधि वा स्वास्थ्य अवस्थाबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा नयाँ उपचारका क्रममा थप जोखिम उत्पन्न हुने सम्भावना रहन्छ।
सुरक्षित स्वास्थ्य सेवाका लागि हामी सबैको सामूहिक जिम्मेवारी
बिरामी सुरक्षा केवल उपचार गर्ने चिकित्सक वा अस्पतालको मात्र दायित्व होइन। यो नीति निर्माता, स्वास्थ्यकर्मी, स्वास्थ्य संस्था, बिरामी र परिवार सबै जोडिएको बृहत् साङ्लो हो।
अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थाको भूमिका
स्वास्थ्य संस्थाले सेवा प्रवाह गर्दा कडा सुरक्षा मापदण्ड र कार्यविधि लागू गर्नुपर्छ। औषधिको सुरक्षित भण्डारण, प्रयोगशाला सेवाको गुणस्तर सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था र बिरामीको स्वास्थ्य अभिलेख राख्ने भरपर्दो प्रणाली निर्माण गर्नु संस्थाको पहिलो कर्तव्य हो।
स्वास्थ्यकर्मीको प्रतिबद्धता
बिरामीसँगको संवादलाई प्रभावकारी बनाउँदै सही औषधि र मात्रा निर्धारण गर्नुपर्छ। साथै, बिरामीलाई उनीहरूको रोग, उपचार र औषधि सेवन गर्ने तरिकाबारे सरल भाषामा बुझाउने दायित्व स्वास्थ्यकर्मीको हो।
बिरामी र परिवारको सचेतना
बिरामीले पनि आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था, यसअघि सेवन गरेका औषधिको विवरण र कुनै औषधिबाट हुने एलर्जीबारे चिकित्सकलाई स्पष्ट जानकारी दिनुपर्छ। चिकित्सकसँग प्रश्न सोध्न र आफ्नो उपचारबारे जिज्ञासा राख्न हिच्किचाउनु हुँदैन।
‘जीवनका लागि सुरक्षित हेरचाह’ भन्ने यस वर्षको मर्मलाई आत्मसात् गर्दै नेपालको स्वास्थ्य सेवालाई अझ सुरक्षित, भरपर्दो र जनमुखी बनाउनु आजको आवश्यकता हो।
उपचारको खोजीमा अस्पताल पुगेका कुनै पनि नागरिकले भुलवश वा प्रणालीगत त्रुटिका कारण थप पीडा भोग्नु नपरोस्। आजको यस दिवसले नेपालका प्रत्येक स्वास्थ्य संस्थादेखि नीति निर्माण तहसम्म बिरामी सुरक्षालाई उच्च प्राथमिकतामा राख्न सबैलाई प्रेरणा मिलोस्।
