गाडी चलाउँदा वाकवाकी लाग्नु, टाउको घुम्नु, पसिना आउनु वा बान्ता जस्तो महसुस हुनु धेरै मानिसले अनुभव गर्ने समस्या हो। यसलाई सामान्यतया “मोसन सिकनेस” भनिन्छ। लामो यात्रा, घुमाउरो बाटो, भीडभाड, खाली पेट, धेरै खाएको अवस्था, गाडीभित्रको गन्ध वा तनाव जस्ता कारणले यस्तो समस्या देखिन सक्छ। यदि समयमै ध्यान नदिए दुर्घटनासमेत हुन सक्छ, त्यसैले यसबारे सचेत हुनु अत्यन्त आवश्यक छ।
१. किन हुन्छ गाडी चलाउँदा वाकवाकी?
मानिसको शरीरमा सन्तुलन मिलाउने काम कानभित्रको भेस्टिबुलर प्रणाली, आँखा र मस्तिष्कले संयुक्त रूपमा गर्छन्। जब आँखा र शरीरले पाएको संकेत फरक–फरक हुन्छ, तब मस्तिष्क अलमल्ल पर्छ र वाकवाकी सुरु हुन्छ। उदाहरणका लागि, गाडी गुडिरहेको छ तर तपाईंको शरीर सिटमा स्थिर छ। यस्तो अवस्थामा शरीर र आँखाबाट आउने संकेत नमिल्दा बान्ता जस्तो अनुभव हुन्छ।
घुमाउरो सडक, उकालो–ओरालो, हावा नचल्ने गाडी, डिजेल वा पेट्रोलको गन्ध, अत्यधिक गर्मी, चिसो वा थकानले यो समस्या बढाउँछ।
२. गाडी चलाउँदा अचानक वाकवाकी लागे के गर्ने?
(क) तुरुन्तै सुरक्षित ठाउँमा गाडी रोक्नुहोस्: यदि तपाईं आफैँ ड्राइभ गर्दै हुनुहुन्छ भने सबैभन्दा पहिले गाडीलाई सुरक्षित स्थानमा साइड लगाउनुहोस्। आँखा बन्द गरेर केही बेर गहिरो सास लिनुहोस्।
(ख) ताजा हावा लिनुहोस्: गाडीको झ्याल खोल्नुहोस् वा बाहिर निस्केर ताजा हावा लिनुहोस्। अक्सिजनको मात्रा बढेपछि वाकवाकी कम हुन सक्छ।
(ग) टाउको स्थिर राख्नुहोस्: टाउको धेरै हल्लाउनु हुँदैन। अगाडि सिधै हेर्नु राम्रो हुन्छ।
(घ) पानी सानो–सानो घुट्कामा पिउनुहोस्: एकैचोटि धेरै पानी नपिउनुहोस्। सानो–सानो घुट्कामा पिउँदा पेट शान्त हुन्छ।
३. यात्राअघि के तयारी गर्ने?
हल्का खाना खानुहोस्: यात्राअघि धेरै तेलिलो, मसलेदार वा भारी खाना नखानुहोस्। खाली पेट पनि यात्रा गर्नु ठीक होइन। हल्का खाजा जस्तै बिस्कुट, फलफूल वा सादा खाना उपयुक्त हुन्छ।
पर्याप्त निद्रा लिनुहोस्: थकानले पनि वाकवाकी बढाउँछ। यात्राअघि राम्रोसँग सुत्नु जरुरी छ।
औषधि प्रयोग: डाक्टरको सल्लाहअनुसार मोसन सिकनेसका औषधि लिन सकिन्छ। उदाहरणका लागि 'एभोमिन' (Avomine) जस्ता औषधि केही अवस्थामा प्रयोग गरिन्छ। तर कुनै पनि औषधि चिकित्सकको सल्लाहबिना खानु हुँदैन।
४. प्राकृतिक उपायहरू
अदुवा: अदुवा वाकवाकी कम गर्न प्रभावकारी मानिन्छ। सानो टुक्रा अदुवा चपाउन सकिन्छ वा अदुवाको चिया पिउन सकिन्छ।
कागती: कागतीको रस वा सानो टुक्रा चुस्दा पनि राहत मिल्न सक्छ।
पुदिना: पुदिनाको सुगन्ध वा पुदिनाको चिया पेट शान्त पार्न उपयोगी हुन्छ।
५. बस्ने तरिका र सिट छनोट
यदि तपाईं चालक नभई यात्रु हुनुहुन्छ भने अगाडिको सिटमा बस्नु राम्रो हुन्छ। अगाडिको दृश्य स्पष्ट देख्दा मस्तिष्कलाई गति र दृश्य मिलाउन सजिलो हुन्छ। पुस्तक पढ्नु, मोबाइल चलाउनु वा भिडियो हेर्नु वाकवाकी बढाउने कारण हुन सक्छन्, त्यसैले यस्तो बेला बाहिरको दृश्य हेर्नु उपयुक्त हुन्छ।
६. बालबालिकामा समस्या
बालबालिकामा मोसन सिकनेस बढी देखिन्छ। उनीहरूलाई यात्राअघि धेरै मिठाई वा चिप्स नदिनुहोस्। झ्यालतिर हेर्न लगाउनुहोस् र समय–समयमा सानो विश्राम (ब्रेक) लिनुहोस्। आवश्यक परे बालरोग विशेषज्ञसँग सल्लाह लिनुपर्छ।
७. कहिले डाक्टर भेट्ने?
यदि हरेक पटक गाडी चढ्दा वा बस्दा अत्यधिक बान्ता हुन्छ, टाउको निकै घुम्छ, आँखा धमिलो हुन्छ वा शरीर कमजोर हुन्छ भने डाक्टरसँग परामर्श गर्नुपर्छ। कहिलेकाहीँ कानको समस्या, माइग्रेन वा अन्य स्वास्थ्य समस्याका कारण पनि यस्तो हुन सक्छ।
८. दुर्घटनाबाट बच्न सचेतना
ड्राइभ गर्दै गर्दा वाकवाकी लागेर ध्यान केन्द्रित हुन नसक्दा दुर्घटना हुने जोखिम बढ्छ। त्यसैले शरीरको संकेतलाई बेवास्ता नगर्नुहोस्। लामो यात्रा गर्दा हरेक १–२ घण्टामा सानो विश्राम लिनु राम्रो हुन्छ।
९. मानसिक तयारी र आत्मविश्वास
कहिलेकाहीँ डर वा तनावका कारण पनि वाकवाकी सुरु हुन्छ। आफूलाई शान्त राख्नुहोस्, सकारात्मक सोच राख्नुहोस् र श्वासप्रश्वासको अभ्यास गर्नुहोस्। गहिरो सास भित्र तान्ने र बिस्तारै बाहिर फाल्ने अभ्यासले मन र शरीर दुवैलाई आराम दिन्छ।
