प्रधानमन्त्री बालेन शाहले बिहीबार राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गरे। त्यसक्रममा उनको बायाँ हातमा देखिएको 'कालो ब्यान्ड'ले धेरैको ध्यान खिच्यो। कतिपयले त्यसलाई पछिल्लो घटनाक्रमसँग जोडेर दुःखको संकेतका रूपमा बुझे। तर, त्यो कुनै फेटा नभई ‘स्वास्थ्य निगरानी गर्ने स्मार्ट उपकरण (हुप/फिबलिट) थियो। यसले प्रयोगकर्ताको स्वास्थ्य अवस्थाबारे निरन्तर निगरानी राख्दै आवश्यक जानकारी र सुझाव प्रदान गर्छ।
उक्त उपकरण स्क्रिन नभएको स्मार्ट स्वास्थ्य तथा तन्दुरुस्ती निगरानी उपकरण हो। यसले प्रयोगकर्ताको दैनिक गतिविधि, निद्रा, मुटुको धड्कन, शरीरको पुनःस्थापना अवस्था, तनावलगायत समग्र स्वास्थ्यको चौबीसै घण्टा निरन्तर निगरानी गर्छ।
यसको उद्देश्य तथ्याङ्क सङ्कलन गरेर मात्र देखाउनु होइन, ती तथ्याङ्कको विश्लेषण गरी प्रयोगकर्तालाई व्यक्तिगत स्वास्थ्य तथा तन्दुरुस्तीसम्बन्धी सुझाव दिनु पनि हो। विश्वभरका धेरै व्यावसायिक खेलाडी, प्रशिक्षक र स्वास्थ्यप्रति सचेत व्यक्तिले हुप प्रयोग गर्दै आएका छन्।
यसले कसरी काम गर्छ?
यसको कार्यप्रणाली मुख्य रूपमा चार चरणमा आधारित छ।
१. निरन्तर प्रयोग
यो उपकरण सामान्यतया हातको नाडीमा लगाइन्छ। चाहिएको अवस्थामा विशेष प्रकारका पहिरन भित्र पनि राखेर प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसको विशेषता भनेको चार्ज गर्दा पनि शरीरबाट निकाल्न नपर्ने भएकाले स्वास्थ्यसम्बन्धी कुनै तथ्याङ्क छुट्दैन।
२. शरीरका जैविक संकेत सङ्कलन
उपकरणमा जडान गरिएका सेन्सरहरूले शरीरका विभिन्न जैविक संकेत निरन्तर मापन गर्छन्। यसले मापन गर्ने प्रमुख सूचकहरूमा:
- मुटुको धड्कन
- मुटुको धड्कनबीचको अन्तर
- आराम अवस्थाको मुटुको धड्कन
- श्वासप्रश्वासको दर
- शरीरको तापक्रम
- निद्राको अवधि र गुणस्तर
- दैनिक शारीरिक गतिविधि
- शारीरिक अभ्यासको स्तर
- तनावको अवस्था
यी सबै विवरण मोबाइलमा पठाइन्छ।
३. कृत्रिम बुद्धिमत्ताबाट विश्लेषण हुन्छ
उपकरणले सङ्कलित तथ्याङ्कलाई कृत्रिम बुद्धिमत्ता र डाटा विश्लेषणमार्फत अध्ययन गर्छ। त्यसपछि प्रयोगकर्ताको स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार सुझाव दिन्छ, जस्तै:
- आज कति व्यायाम गर्नु उपयुक्त हुन्छ?
- शरीरलाई आराम आवश्यक छ कि छैन?
- कति समय सुत्नुपर्छ?
- शरीर पूर्ण रूपमा पुनःस्थापित भएको छ कि छैन?
यसले प्रत्येक प्रयोगकर्ताको सामान्य स्वास्थ्य अवस्था क्रमशः बुझ्दै त्यसअनुसार व्यक्तिगत सुझाव दिन्छ।
४. स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन सहयोग गर्छ
यसको उद्देश्य तथ्याङ्क उपलब्ध गराउनु मात्र होइन, दैनिक बानी सुधार्न प्रेरित गर्नु पनि हो।
यदि पर्याप्त निद्रा पुगेको छैन भने यसले बढी सुत्न सुझाव दिन्छ। अत्यधिक व्यायामका कारण शरीर थाकेको देखिए आराम गर्न सिफारिस गर्छ। शरीर राम्रो अवस्थामा रहेको देखिए थप व्यायाम गर्न प्रेरित गर्छ।
हुपले मापन गर्ने मुख्य सूचकहरू
- निद्रा
यसले निद्राको समय मात्र होइन, गुणस्तर पनि विश्लेषण गर्छ। यसले कुल निद्रा, गहिरो निद्रा, हल्का निद्रा, आरईएम निद्रा, निद्राको कमी र आवश्यक निद्राबारे जानकारी दिन्छ। त्यसका आधारमा अर्को दिन कति समय सुत्नुपर्छ भन्ने सुझाव पनि प्रदान गर्छ।
- शरीरको पुनःस्थापना अवस्था
यसको सबैभन्दा चर्चित विशेषता ‘रिकभरी स्कोर’ हो। यो मुख्यतः मुटुको धड्कनबीचको अन्तर, आराम अवस्थाको मुटुको धड्कन र निद्राको गुणस्तरका आधारमा निर्धारण हुन्छ।
यसको नतिजा तीन रङमा देखाइन्छ।
हरियो: शरीर राम्रोसँग पुनःस्थापित भएको छ।
पहेँलो: अवस्था मध्यम छ।
रातो: शरीर थाकेको छ र आराम आवश्यक छ।
शारीरिक परिश्रमको स्तर
यसले दिनभर शरीरले कति मेहनत गर्यो भन्ने मूल्याङ्कन गर्छ। हिँडाइ, दौड, साइकल, जिम, खेलकुद तथा अन्य गतिविधिका आधारमा परिश्रमको स्तर निर्धारण गरिन्छ। यदि शरीर राम्रोसँग पुनःस्थापित भएको छ भने बढी व्यायाम गर्न सुझाव दिन सक्छ।
- तनावको अवस्था
यसले शरीरमा रहेको तनावको स्तर पनि मापन गर्छ। यसले तनाव कम, मध्यम वा धेरै रहेको जानकारी दिँदै दैनिक जीवनशैलीले शरीरमा कस्तो प्रभाव पारेको छ भन्ने बुझ्न सहयोग पुर्याउँछ।
- मुटुको स्वास्थ्य
यसका नयाँ संस्करणहरूमा केही सदस्यता योजनाअन्तर्गत मुटुसम्बन्धी थप सुविधा पनि उपलब्ध छन्। तीमध्ये मुटुको विद्युतीय गतिविधिको परीक्षण (ईसीजी), एट्रियल फिब्रिलेसनका सम्भावित संकेतको पहिचान तथा स्वास्थ्यकर्मीसँग प्रतिवेदन साझा गर्ने सुविधा समावेश छन्। यी सुविधा प्रयोग गरिएको उपकरण र सदस्यता योजनाअनुसार फरक हुन सक्छन्।
- हुपका प्रमुख विशेषता
- चौबीसै घण्टा स्वास्थ्य निगरानी
- स्क्रिन नभएकाले ध्यान विचलित नहुने
- चार्ज गर्दा पनि लगाइराख्न मिल्ने
- व्यायाम स्वतः पहिचान गर्ने
- व्यक्तिगत स्वास्थ्य सुझाव दिने
- निद्रा, पुनःस्थापना अवस्था र तन्दुरुस्तीमा विशेष ध्यान दिने
- दीर्घकालीन रूपमा स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन सहयोग गर्ने
- हुप प्रयोग गर्ने तरिका
यो हातमा लगाइन्छ र मोबाइल अनुप्रयोगसँग ब्लुटुथमार्फत जोडिन्छ। त्यसपछि यसले दिनभर शरीरका जैविक संकेत सङ्कलन गर्छ। ती तथ्याङ्क अनुप्रयोगमार्फत विश्लेषण गरिन्छ र दैनिक प्रतिवेदन तथा व्यक्तिगत सुझाव उपलब्ध गराइन्छ। प्रयोगकर्ताले ती सुझावका आधारमा निद्रा, व्यायाम र जीवनशैलीमा सुधार गर्न सक्छ।
सामान्य स्मार्ट घडीहरूले दिनभर भएका गतिविधिको विवरण देखाउँछन्। यस्ता उपकरणले भने ती विवरणको विश्लेषण गरेर अब शरीरका लागि के गर्नु उपयुक्त हुन्छ भन्ने सिफारिस पनि गर्छ। त्यसैले यसलाई धेरैले ‘डिजिटल स्वास्थ्य प्रशिक्षक’का रूपमा लिइन्छ।
यो आधुनिक पहिरिने स्वास्थ्य प्रविधि हो, जसले शरीरका जैविक संकेतहरूको निरन्तर निगरानी गरी निद्रा, व्यायाम, पुनःस्थापना अवस्था, तनाव र मुटुको स्वास्थ्यबारे विस्तृत जानकारी उपलब्ध गराउँछ। कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित यसको विश्लेषण प्रणालीले प्रत्येक प्रयोगकर्ताको अवस्थाअनुसार व्यक्तिगत सुझाव दिने भएकाले खेलाडीदेखि सामान्य स्वास्थ्यप्रति सचेत व्यक्तिसम्मका लागि उपयोगी उपकरण मानिन्छ।
