विश्वभर सन् २०२४ मा देखिएका नयाँ क्यान्सरका घटनामध्ये करिब आठमध्ये एक घटना संक्रमणसँग सम्बन्धित रहेको नयाँ अध्ययनले देखाएको छ। क्यान्सर गराउन सक्ने यस्ता धेरै संक्रमणलाई खोप, परीक्षण र समयमै उपचारमार्फत रोक्न सकिने भएकाले लाखौँ क्यान्सरका घटना टार्न सकिने अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।
द ल्यान्सेट अन्कोलोजी जर्नलमा प्रकाशित अध्ययनअनुसार सन् २०२४ मा विश्वभर करिब २३ लाख नयाँ क्यान्सरका घटना संक्रमणका कारण भएका थिए। यो वर्षभरि निदान भएका कुल नयाँ क्यान्सरका घटनाको करिब १२ प्रतिशत हो।
अध्ययनका वरिष्ठ लेखक तथा अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर अनुसन्धान निकायका महामारीविद् ग्यारी क्लिफर्डका अनुसार क्यान्सर विकसित हुने अवस्थासम्म पुग्नुअघि नै संक्रमणको रोकथाम र उपचारमा हस्तक्षेप गर्न सकिन्छ।
उनले यसका लागि राजनीतिक प्रतिबद्धता, आर्थिक स्रोत, जनसहभागिता र प्रभावकारी जनस्वास्थ्य सञ्चार आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार रोकथामका कार्यक्रम प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न सके क्यान्सरको जोखिम घटाउन सकिन्छ।
कुन संक्रमणले कति क्यान्सर गराउँछ?
अध्ययनले केही संक्रमण र निश्चित प्रकारका क्यान्सरबीचको सम्बन्धलाई उजागर गरेको छ। विशेषगरी दुई संक्रमणले ठूलो सङ्ख्यामा क्यान्सरका घटना निम्त्याएको पाइएको छ।
हेलिकोब्याक्टर पाइलोरी (एच. पाइलोरी): मुख्यतः आमाशयको क्यान्सरसँग सम्बन्धित।
ह्युमन प्यापिलोमा भाइरस (एचपीभी): मुख्यतः पाठेघरको मुखको क्यान्सरसँग सम्बन्धित।
यी दुई संक्रमणका कारण सन् २०२४ मा मात्रै १५ लाखभन्दा बढी क्यान्सरका घटना भएको अनुसन्धानकर्ताहरूको अनुमान छ।
त्यस्तै, अन्य संक्रमण पनि क्यान्सरका महत्त्वपूर्ण कारणका रूपमा देखिएका छन्।
हेपाटाइटिस बी भाइरस (एचबीभी): करिब ३ लाख ६० हजार क्यान्सरका घटना, मुख्यतः कलेजोको क्यान्सर।
एपस्टिन–बार भाइरस (ईबीभी): करिब २ लाख ६० हजार घटना, विशेषगरी नाकपछाडिको भागबाट सुरु हुने नासोफ्यारिन्जियल क्यान्सर।
हेपाटाइटिस सी भाइरस (एचसीभी): करिब १ लाख ६० हजार घटना, मुख्यतः कलेजोको क्यान्सर।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यी संक्रमण र क्यान्सरबीचको सम्बन्धबारे वैज्ञानिक ज्ञान विस्तार हुँदै गएको छ। विशेषगरी एपस्टिन–बार भाइरस विभिन्न प्रकारका क्यान्सरसँग सम्बन्धित रहेको प्रमाण पछिल्ला वर्षमा थप स्पष्ट भएको छ।
खोप, परीक्षण र उपचारबाट कसरी रोक्न सकिन्छ क्यान्सर?
अध्ययनकी लेखकमध्येकी तथा अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर अनुसन्धान निकायकी महामारीविद् ह्यारिएट रम्गेका अनुसार क्यान्सर गराउने प्रमुख पाँच संक्रामक कारणमध्ये चारविरुद्ध प्रभावकारी रोकथाम वा उपचारका उपाय उपलब्ध छन्। एचआईभी संक्रमणसँग सम्बन्धित क्यान्सरको जोखिम घटाउन पनि प्रभावकारी उपाय छन्।
एचपीभी र हेपाटाइटिस बीविरुद्ध खोप उपलब्ध छन्। एच. पाइलोरी संक्रमणको परीक्षण र औषधिबाट उपचार गर्न सकिन्छ। हेपाटाइटिस सीको पनि परीक्षण र उपचार उपलब्ध छ।
एचपीभी संक्रमण पाठेघरको मुखको क्यान्सरको प्रमुख कारण हो। त्यसैले एचपीभीविरुद्धको खोप, नियमित परीक्षण र आवश्यक उपचारले यो क्यान्सरको जोखिम घटाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। त्यस्तै, हेपाटाइटिस बीविरुद्धको खोपले दीर्घकालीन संक्रमण र त्यससँग सम्बन्धित कलेजोको क्यान्सरको जोखिम घटाउन मद्दत गर्छ।
तर संक्रमण हुँदैमा सबै व्यक्तिलाई क्यान्सर हुन्छ भन्ने होइन। टेक्सास विश्वविद्यालयको एमडी एन्डरसन क्यान्सर सेन्टरकी महामारीविद् प्राध्यापक भेरोनिका फेडिर्कोका अनुसार धेरैजसो संक्रमित व्यक्तिमा क्यान्सर विकास हुँदैन। संक्रमण लामो समयसम्म रहनु, उमेर, प्रतिरक्षा प्रणालीको अवस्था, धूमपान, आनुवंशिक कारण र अन्य वातावरणीय जोखिमले क्यान्सर हुने सम्भावनालाई प्रभावित गर्न सक्छन्।
न्यून तथा मध्यम आय भएका देशमा बढी भार
अध्ययनले संक्रमणका कारण हुने क्यान्सरको भार विश्वभर समान नरहेको पनि देखाएको छ। न्यून तथा मध्यम आय भएका देशमा विश्वभरका संक्रमणजन्य क्यान्सरका कुल घटनामध्ये ७७ प्रतिशत रहेको अनुमान गरिएको छ।
यसको एउटा कारण क्यान्सर गराउने संक्रमणको व्यापकता हो भने अर्को कारण खोप, परीक्षण तथा उपचारमा पहुँचको असमानता हो।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार कुन संक्रमण कुन क्षेत्रमा बढी फैलिएको छ भन्ने पहिचान गरेर रोकथामका कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सके सीमित स्रोतको प्रभावकारी उपयोग गर्न र धेरैको जीवन बचाउन सकिन्छ।
यो अध्ययनले क्यान्सर उपचारमा मात्रै नभई संक्रमणको रोकथाममा पनि लगानी बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ। खोप कार्यक्रम विस्तार, संक्रमणको समयमै पहिचान, प्रभावकारी उपचार र जनचेतनामार्फत क्यान्सरको ठूलो हिस्सा रोक्न सकिने सम्भावना रहेको अनुसन्धानकर्ताहरूको निष्कर्ष छ।
क्यान्सरको सबै प्रकार रोक्न सकिँदैन। तर संक्रमणका कारण हुने क्यान्सरको जोखिम घटाउन सकिने भएकाले खोप, परीक्षण र समयमै उपचार जनस्वास्थ्यका महत्त्वपूर्ण उपाय हुन्।
