नेपालमा पछिल्लो समयमा विभिन्न तथ्याङ्कहरू हेर्दा थाइराइड क्यान्सरका बिरामीहरूको सङ्ख्या निरन्तर बढिरहेको देखिन्छ। विशेष गरी महिला र युवा वर्गमा यो समस्या बढी देखिएको छ। यो क्यान्सर थाइराइड ग्रन्थिका कोशिकाहरू असामान्य रूपमा वृद्धि हुँदा हुने गर्दछ। नेपालमा यसको सङ्ख्या बढ्नुका पछाडि चिकित्सा प्रविधिको विकासदेखि लिएर मानिसहरूको जीवनशैली र वातावरणीय कारकहरू जोडिएका छन्।
नेपालमा थाइराइड क्यान्सरका नयाँ बिरामीहरू बढ्नुका मुख्य कारणहरू:
१. आधुनिक स्वास्थ्य प्रविधि र उन्नत परीक्षण
विगतमा नेपालमा थाइराइडसम्बन्धी परीक्षण गर्ने प्रयोगशाला र उपकरणहरू सीमित थिए। तर अहिले देशका धेरैजसो ठाउँमा भिडियो एक्सरे (Ultrasound), सीटी स्क्यान (CT Scan), र एफएनएसी (FNAC - सानो सियोद्वारा गरिने जाँच) जस्ता आधुनिक प्रविधिहरू सजिलै उपलब्ध छन्। कतिपय अवस्थामा अन्य स्वास्थ्य समस्याका लागि घाँटी वा छातीको जाँच गर्दा थाइराइडमा भएका साना-साना गाँठागुँठीहरू (Nodules) सुरुवाती अवस्थामै फेला पर्छन्, जसले गर्दा नयाँ बिरामीहरूको सङ्ख्या बढी देखिएको हो।
२. जनचेतनामा वृद्धि र नियमित स्वास्थ्य जाँच
पहिले-पहिले घाँटीमा सामान्य गाँठो आउँदा वा नदुख्दासम्म मानिसहरू अस्पताल जाँदैनथे। तर अचेल स्वास्थ्यप्रतिको चेतना बढेका कारण मानिसहरू घाँटी सुन्निने बित्तिकै वा आवाजमा परिवर्तन आउनासाथ चिकित्सककहाँ पुग्छन्। यही जनचेतनाका कारण समयमै रोगको पहिचान हुन थालेकाले तथ्याङ्कमा बिरामीको सङ्ख्या बढेको देखिएको हो।
३. वातावरणीय प्रदूषण र विषाक्त तत्त्वहरू
नेपालका सहरी क्षेत्रहरूमा वायु र वातावरणीय प्रदूषण तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। हामीले खाने फलफूल, तरकारी र खाद्यान्नमा प्रयोग गरिने अत्यधिक रासायनिक विषादीहरूले हाम्रो शरीरको हर्मोन प्रणालीलाई बिगार्छन्। यी विषाक्त तत्त्वहरूले थाइराइड ग्रन्थिको डीएनएमा उत्परिवर्तन गराउन सक्छन्, जसले क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ।
४. रेडिएसन (विकिरण) को बढ्दो प्रभाव
विभिन्न स्वास्थ्य समस्याका कारण घाँटी, दाँत, टाउको वा छातीको बारम्बार र असुरक्षित तरिकाले एक्सरे वा रेडिएसन थेरापी गर्दा त्यसको नकारात्मक असर थाइराइड ग्रन्थिमा पर्न सक्छ। बाल्यकालमा रेडिएसनको प्रभाव परेका व्यक्तिहरूमा पछि गएर थाइराइड क्यान्सर हुने सम्भावना धेरै रहन्छ।
५. आयोडिनको असन्तुलन र खानपान
नेपाल लामो समयदेखि आयोडिनको कमीका कारण हुने गलगाँडको समस्याबाट प्रभावित देश हो। यद्यपि अचेल आयोडिनयुक्त नुनको प्रयोग बढेको छ, तर अझै पनि दुर्गम क्षेत्रहरूमा आयोडिनको असन्तुलन र अस्वस्थकर जीवनशैली कायम छ। मोटोपना, प्रशोधित खानेकुराको अत्यधिक सेवन र शारीरिक निष्क्रियताले पनि शरीरको इम्युनिटी (रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता) कमजोर बनाई क्यान्सरको जोखिम निम्त्याउँछ।
६. वंशाणुगत वा आनुवंशिक कारण (Genetics)
परिवारमा कसैलाई थाइराइड वा अन्य कुनै प्रकारको क्यान्सर भएको छ भने अन्य सदस्यहरूमा पनि यो रोग सर्ने जोखिम बढी हुन्छ। विशेष गरी 'मेडुलरी' र 'प्यापिलरी' प्रकारका थाइराइड क्यान्सरहरू वंशाणुगत कारणले पनि हुने गरेको पाइएको छ।
निष्कर्ष:
नेपालमा थाइराइड क्यान्सर बढ्नुको एउटा सकारात्मक पाटो भनेको रोगको समयमै पहिचान हुनु हो। थाइराइड क्यान्सरको बेलैमा सही उपचार गरेमा ९५% भन्दा बढी बिरामीहरू पूर्ण रूपमा निको हुन्छन्। त्यसैले घाँटीमा कुनै पनि प्रकारको गिर्खा वा गाँठो देखिएमा ढिला नगरी चिकित्सकसँग परामर्श गर्नु नै यसबाट बच्ने उत्तम उपाय हो।
-(डा. दिवस सुनार हेड नेक एन्ड थाइराइड क्यान्सर सर्जन हुन्।)
