काठमाडौं- स्तन क्यान्सरलाई प्रायः महिलामा देखिने रोगका रूपमा बुझिन्छ। तर पुरुषमा पनि स्तन क्यान्सर हुन सक्छ। पुरुषमा यो क्यान्सर दुर्लभ भए पनि छातीमा गिर्खा देखिने, स्तनको मुन्टो भित्र फर्किने वा त्यसबाट रगत बग्नेजस्ता लक्षणलाई बेवास्ता गर्दा रोग पहिचानमा ढिलाइ हुन सक्छ।
चिकित्सकीय अनुसन्धानअनुसार पुरुषमा हुने स्तन क्यान्सर विश्वभरका स्तन क्यान्सरका कुल घटनामध्ये एक प्रतिशतभन्दा कम छ। सामान्य पुरुषमा जीवनकालभर स्तन क्यान्सर हुने सम्भावना करिब एक हजारमा एक जनाको हुने अनुमान छ। यो क्यान्सर प्रायः ६० देखि ७० वर्षको उमेरमा बढी देखिन्छ।
पुरुषमा स्तन तन्तु महिलाको तुलनामा कम भए पनि स्तन क्यान्सर हुन सक्ने सम्भावना भने रहन्छ। रोगको प्रारम्भिक चरणमा पहिचान र उपचार गर्न सके जटिलता कम गर्न सकिन्छ।
छातीमा कस्तो परिवर्तन देखिए शङ्का गर्ने?
पुरुषमा स्तन क्यान्सरको सबैभन्दा सामान्य लक्षण स्तनको मुन्टो वा त्यसको वरिपरि कडा गिर्खा देखिनु हो। यस्तो गिर्खा प्रायः दुख्दैन। त्यसैले दुखाइ नभएकै कारण गिर्खालाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
स्तन क्यान्सर हुँदा देखिन सक्ने अन्य लक्षणमा स्तनको मुन्टो भित्रतिर फर्किनु, त्यसको आकार वा दिशामा परिवर्तन आउनु, मुन्टोबाट रगत वा अन्य तरल पदार्थ बग्नु तथा स्तनको छालामा परिवर्तन देखिनु पर्छन्।
त्यसैगरी, स्तनको छाला सुन्तलाको बोक्राजस्तो खस्रो देखिनु, छालामा खाल्डा पर्नु, रातोपन देखिनु वा मुन्टो वरिपरि निको नहुने घाउ हुनु पनि सम्भावित लक्षण हुन्। क्यान्सर फैलिएको अवस्थामा काखीमुनि वा घाँटीको हड्डी वरिपरिका लिम्फ नोड सुन्निन सक्छन्।
यस्ता लक्षण देखिँदैमा क्यान्सर भएको पुष्टि हुँदैन। अन्य कारणले पनि यस्ता परिवर्तन देखिन सक्छन्। तर छाती वा स्तनमा नयाँ गिर्खा अथवा असामान्य परिवर्तन देखिएमा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।
किन हुन्छ पुरुषमा स्तन क्यान्सर?
पुरुषमा स्तन क्यान्सर हुनुका पछाडि आनुवंशिक, हार्मोनसम्बन्धी र वातावरणीय कारण हुन सक्छन्। विशेषगरी केही जीनमा हुने परिवर्तनले रोगको जोखिम बढाउँछन्।
आनुवंशिक परिवर्तन: बीआरसीए–२ (BRCA2) र बीआरसीए–१ (BRCA1) जीनमा हानिकारक परिवर्तन भएका पुरुषमा स्तन क्यान्सरको जोखिम बढ्छ। विशेषगरी बीआरसीए–२ जीनमा यस्तो परिवर्तन भएका पुरुषमा जीवनकालमा स्तन क्यान्सर हुने जोखिम करिब ६ देखि ९ प्रतिशतसम्म पुग्न सक्ने अध्ययनले देखाएका छन्। परिवारमा स्तन क्यान्सरको इतिहास भएका पुरुषले चिकित्सकसँग आनुवंशिक परीक्षणको आवश्यकताबारे परामर्श लिन सक्छन्।
हार्मोनको असन्तुलन: पुरुष शरीरमा एस्ट्रोजन र टेस्टोस्टेरोन हार्मोनको सन्तुलनमा परिवर्तन आउँदा स्तन क्यान्सरको जोखिम बढ्न सक्छ। क्लाइनफेल्टर सिन्ड्रोम भएका पुरुषमा सामान्य पुरुषको तुलनामा जोखिम उल्लेख्य रूपमा बढी हुन्छ। यो अतिरिक्त एक्स क्रोमोजोम हुने आनुवंशिक अवस्था हो।
मोटोपन र कलेजोको रोग: शरीरमा बोसो बढ्दा एस्ट्रोजन हार्मोनको मात्रा बढ्न सक्छ। त्यस्तै, कलेजोको गम्भीर रोगले हार्मोनको चयापचयमा असर पार्न सक्छ। यी अवस्थाले पुरुषमा स्तन क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छन्।
विकिरणको प्रभाव: पहिले छातीको क्षेत्रमा रेडिएसन थेरापी गराएका पुरुषमा पनि भविष्यमा स्तन क्यान्सर हुने जोखिम बढ्न सक्छ।
यद्यपि, यी जोखिमका तत्व भएका सबै पुरुषलाई स्तन क्यान्सर हुन्छ भन्ने होइन। त्यस्तै, कुनै स्पष्ट जोखिमको इतिहास नभएका पुरुषमा पनि यो रोग देखिन सक्छ।
समयमै जाँच किन आवश्यक?
पुरुषमा स्तन क्यान्सरको जोखिम कम भएकाले सबै पुरुषका लागि नियमित म्यामोग्राम परीक्षण गर्ने सामान्य सिफारिस छैन। तर छातीमा गिर्खा, मुन्टोमा परिवर्तन वा अन्य शङ्कास्पद लक्षण देखिएमा चिकित्सकले शारीरिक परीक्षणसँगै आवश्यकताअनुसार म्यामोग्राम, अल्ट्रासाउन्ड तथा बायोप्सी गर्न सिफारिस गर्न सक्छन्।
बायोप्सीबाट प्राप्त तन्तुको परीक्षणले क्यान्सर भए–नभएको पुष्टि गर्न मद्दत गर्छ। रोगको अवस्था र फैलावटअनुसार शल्यक्रिया, औषधि उपचार, रेडिएसन थेरापी तथा हार्मोनसम्बन्धी उपचार आवश्यक पर्न सक्छ।
पुरुषमा स्तन क्यान्सरबारे पर्याप्त जनचेतना नहुँदा छातीमा देखिएको गिर्खालाई सामान्य समस्या ठान्ने वा चिकित्सककहाँ जान अप्ठ्यारो मान्ने सम्भावना हुन्छ। यही कारण उपचारमा ढिलाइ हुन सक्छ।
त्यसैले पुरुषले पनि आफ्नो शरीरमा देखिने असामान्य परिवर्तनबारे सचेत रहनु आवश्यक छ। छातीमा नयाँ गिर्खा देखिएमा, स्तनको मुन्टो भित्र फर्किएमा वा त्यसबाट रगत बगेमा लाज वा डर नमानी स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गराउनुपर्छ। स्तन क्यान्सर दुर्लभ भए पनि समयमै पहिचान र उपयुक्त उपचारले रोगको परिणाम सुधार गर्न सक्छ।
