जाडो मौसम आरामदायी खाना, न्यानो कपडा र बाहिरको गतिविधि कम हुने समय हो। तर यही मौसममा हड्डीको स्वास्थ्य सबैभन्दा धेरै बेवास्ता हुने गर्दछ। घाम कम लाग्ने, शारीरिक गतिविधि घट्ने र खानपानमा परिवर्तनले बालबालिका, वयस्क र वृद्धहरूको हड्डीलाई बिस्तारै कमजोर बनाउन सक्छ। जाडोमा हड्डीको स्वास्थ्य जोगाउनु जोर्नी दुखाइ, हड्डी भाँचिने समस्या र अस्टियोप्रोसिस (अस्थिक्षय) जस्ता दीर्घकालीन रोगहरूबाट बच्न अत्यन्त आवश्यक छ।
जाडोले हड्डीको स्वास्थ्यमा किन असर गर्छ?
• घाम कम लाग्दा भिटामिन डी को उत्पादन घट्छ, जसले क्याल्सियमको अवशोषणमा बाधा पुर्याउँछ।
• शारीरिक गतिविधि कम हुँदा हड्डी र मांसपेशी कमजोर हुन्छन्।
• चिसो मौसमले जोर्नी कडा भई दुखाइ बढ्छ र लड्ने जोखिम बढ्छ।
• जाडोमा असन्तुलित खानपानले क्याल्सियमको मात्रा घट्न सक्छ।
जाडोमा हड्डीको स्वास्थ्य सुधार्ने प्रमुख उपायहरू
१. पर्याप्त भिटामिन डी सुनिश्चित गर्नुहोस्
भिटामिन डी बलियो हड्डीका लागि अत्यावश्यक हो, र यसको मुख्य स्रोत घाम हो। जाडोमा:
• सम्भव भएसम्म बिहानको घाम १५–३० मिनेट लिनुहोस्
• अण्डाको पहेंलो भाग, फोर्टिफाइड दूध, च्याउ र माछा जस्ता भिटामिन डीयुक्त खाना खानुहोस्
• आवश्यक परे चिकित्सकको सल्लाहमा सप्लिमेन्ट लिनुहोस्
२. क्याल्सियमको मात्रा बढाउनुहोस्
क्याल्सियमले हड्डीलाई बलियो बनाउँछ र हड्डी क्षय रोक्छ। जाडोमा उपयुक्त क्याल्सियम स्रोतहरू:
• दूध, दही र चिज
• पालुंगो, तोरीको साग जस्ता हरियो सागसब्जी
• तिल, बदाम र तोफु
३. शारीरिक रूपमा सक्रिय रहनुहोस्
चिसोले गतिविधि घटे पनि हड्डी बलियो रहन नियमित गतिविधि आवश्यक हुन्छ।
• घरभित्रै स्ट्रेचिङ, योग र हल्का अभ्यास गर्नुहोस्
• घाम लागेको बेला छोटो समयका लागि हिँडडुल गर्नुहोस्
• तौल उठाउने व्यायामले हड्डीको घनत्व कायम राख्छ
४. न्यानोपन कायम राख्नुहोस् र लड्नबाट जोगिनुहोस्
• उपयुक्त न्यानो कपडा लगाएर जोर्नी न्यानो राख्नुहोस्
• नचिप्लिने जुत्ता प्रयोग गर्नुहोस्
• विशेषगरी वृद्धहरूका लागि घरभित्र पर्याप्त बत्तीको व्यवस्था गर्नुहोस्
५. सन्तुलित र हड्डी-मैत्री आहार लिनुहोस्
हड्डीलाई सहयोग गर्ने पोषक तत्वहरू समावेश गर्नुहोस्:
• हड्डीको संरचनाका लागि प्रोटिन
• बदाम, सन्तुलित अन्न र दालबाट म्याग्नेसियम र फस्फोरस
• कोलाजेन निर्माणका लागि भिटामिन सी (कागती, अम्बा)
६. हड्डी कमजोर बनाउने बानीहरू त्याग्नुहोस्
• अत्यधिक क्याफिन र कार्बोनेटेड पेय पदार्थ कम गर्नुहोस्
• धूम्रपान र अत्यधिक मदिरा सेवन नगर्नुहोस्
• स्वस्थ तौल कायम राख्नुहोस्
७. वृद्ध र बढ्दो उमेरका बालबालिकाका लागि विशेष ध्यान
• वृद्धहरूलाई लड्न तथा चिप्लिने समस्याबाट रोक्ने र जोर्नीको चलायमानतामा ध्यान दिनुपर्छ
• बालबालिका र किशोरहरूले अधिकतम हड्डी विकासका लागि पर्याप्त पोषण पाउनुपर्छ
कहिले चिकित्सकको सल्लाह लिनु आवश्यक हुन्छ?
लगातार जोर्नी दुखाइ, बारम्बार हड्डी भाँचिनु वा अकारण तौल घट्नु जस्ता लक्षणलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। समयमै जाँच गराएमा गम्भीर हड्डीसम्बन्धी रोगबाट जोगिन सकिन्छ। त्यसैले नजिकैका अर्थोपेडिक विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुहोस्।
निष्कर्ष
जाडो मौसम हड्डी कमजोर हुने समय हुनुपर्दैन। उचित पोषण, घामको सेवन, नियमित गतिविधि र रोकथामात्मक हेरचाहबाट वर्षभरि नै हड्डी बलियो र स्वस्थ राख्न सकिन्छ। हड्डीको स्वास्थ्य जीवनभरको लगानी हो, आजैदेखि यसको हेरचाह सुरु गर्नुहोस्।
(कन्सल्टेन्ट अर्थोपेडिक्स तथा ट्रमा सर्जन डा पराजुली लुम्बिनी अस्पताल तथा प्राविधिक कलेज बुटवलमा कार्यरत छन्)
