अन्तर्राष्ट्रिय नर्सिङ दिवस मनाउँदै गर्दा फेरि एकपटक 'आवर नर्स, आवर फ्युचर: इम्पावर नर्स, सेभ लाइभ्स' भन्ने नारा गुञ्जिनेछ। मञ्चहरू सजिनेछन्, भाषणहरू हुनेछन् र प्रशंसाका शब्दहरू बर्सिनेछन्। नर्सहरूलाई स्वास्थ्य प्रणालीको मेरुदण्ड, सबैभन्दा ठूलो जनशक्ति र जीवन बचाउने 'सच्चा हिरो' भनेर सम्मान गरिनेछ। तर प्रश्न यहींबाट उठ्छ— के यो सम्मान केवल एक दिनका लागि मात्र हो?
कठोर सत्य के हो भने, वर्षको एक दिन गरिने प्रशंसा र बाँकी ३६४ दिनको उपेक्षाबीच ठूलो खाडल छ। नर्सहरूलाई भाषणमा उचालिन्छ, तर व्यवहारमा थिचिन्छ। उनीहरूको मेहनतलाई ताली बजाएर सम्मान गरिन्छ, तर निर्णय गर्ने टेबलबाट सधैँ टाढा राखिन्छ। उनीहरूलाई 'अत्यावश्यक' त भनिन्छ, तर अधिकार, सुरक्षा र नेतृत्वमा 'अनिवार्य' मानिँदैन।
यही विरोधाभासले नर्सिङ पेसालाई कमजोर बनाइरहेको छ। नर्सहरू आज पनि श्रम शोषण, विभेद, असुरक्षा, मानसिक दबाब र संस्थागत उपेक्षाको भारी बोकिरहेका छन्। कार्यस्थलमा उचित सम्मान छैन, नीति निर्माणमा उपस्थिति छैन र नेतृत्व तहमा प्रभाव छैन। जब निर्णय लिने ठाउँमै नर्सको आवाज सुनिँदैन, तब नर्सका समस्या कसले बुझ्ने? कसले समाधान गर्ने?
यो केवल व्यक्तिगत बेवास्ता होइन, यो संरचनागत अन्याय हो। अझै पनि धेरै ठाउँमा नर्सलाई 'आदेश पालना गर्ने जनशक्ति' को संकुचित दृष्टिले हेरिन्छ। तर नर्स कुनै सहायक पात्र मात्र होइनन्; नर्स त उपचारको निरन्तरता, बिरामीको स्याहार तथा जीवन र मृत्युबीचको संवेदनशील पुल हुन्। नर्सबिना स्वास्थ्य प्रणाली चल्दैन भन्ने कुरा भाषणमा मात्र होइन— नीति, व्यवहार र बजेटमा समेत प्रमाणित हुनुपर्छ।
अब समय आएको छ- नेता, नीति निर्माता र स्वास्थ्य प्रशासनले यो यथार्थ स्वीकार गरून् कि नर्सहरूलाई सम्मान गर्ने कुरा औपचारिक कार्यक्रममा मात्र सीमित राखेर हुँदैन। सम्मान व्यवहारमा देखिनुपर्छ, संरचनामा झल्किनुपर्छ र नीतिमा स्थापित हुनुपर्छ।
नेपाल नर्सिङ संघ, नेपाल नर्सिङ परिषद् र स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले अब प्रतीकात्मक कार्यक्रमभन्दा माथि उठेर ठोस कदम चाल्नैपर्छ। नर्सहरूको निर्णय प्रक्रियामा प्रतिनिधित्व, सुरक्षित कार्यस्थल, उचित पारिश्रमिक, वृत्तिविकास र श्रम शोषणविरुद्ध कडा नीति- यी कुनै माग होइनन्, यी त न्यूनतम अधिकार हुन्।
यदि नर्सलाई सशक्त बनाइएन भने 'आवर नर्स, आवर फ्युचर' केवल एक आकर्षक नारामा सीमित हुनेछ, परिवर्तनको आधार बन्ने छैन। तर यदि नर्सलाई उचित सम्मान, सुरक्षा र अधिकार दिइयो भने मात्र यही नारा राष्ट्रिय प्रतिबद्धतामा बदलिन सक्छ।
अब प्रश्न नर्सहरूको होइन, नेतृत्वको हो:
के तपाईंहरू नर्सलाई वर्षको एक दिन मात्रै सम्झिनुहुन्छ,
कि उनीहरूलाई हरेक दिनको नीति, सम्मान र निर्णयमा समेट्नुहुन्छ?
किनकि अन्ततः, नर्सलाई सशक्त बनाउनु भनेको स्वास्थ्य प्रणालीलाई नै सशक्त बनाउनु हो।
र नर्सलाई कमजोर बनाउनु भनेको आफ्नै भविष्यलाई कमजोर पार्नु हो।
