घरमा पुराना औषधि राख्ने बानी धेरैको हुन्छ। टाउको दुख्दा, ज्वरो आउँदा वा सामान्य स्वास्थ्य समस्या हुँदा कतिपयले औषधिको म्याद सकिने मिति नहेरी सेवन गर्ने गर्छन्। तर औषधिको म्याद सकिएपछि त्यसको प्रयोग कत्तिको सुरक्षित हुन्छ भन्ने विषयमा धेरै मानिसमा अन्योल छ।
औषधिको प्याकेटमा उल्लेख गरिएको म्याद सकिने मिति भनेको उत्पादक कम्पनीले उक्त मितिसम्म औषधिको गुणस्तर, प्रभावकारिता र सुरक्षा सुनिश्चित गरेको समय हो। यसको अर्थ म्याद कटेको भोलिपल्टै औषधि विषालु हुन्छ भन्ने होइन। तर त्यसपछि औषधिले पहिलेजस्तो प्रभाव नदिन सक्छ र केही अवस्थामा यसको रासायनिक संरचनामा परिवर्तन आउन सक्छ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार अधिकांश म्याद गुज्रिएका औषधि एक पटक सेवन गर्दा तुरुन्त ज्यान जाने सम्भावना कम हुन्छ। तर यसलाई सुरक्षित मानेर प्रयोग गर्न मिल्दैन। विशेष गरी गम्भीर रोगको उपचारमा प्रयोग हुने औषधिले अपेक्षित रूपमा काम नगर्दा बिरामीको अवस्था झन् जटिल बन्न सक्छ।
विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने औषधिमा इन्सुलिन, आँखा वा कानमा हाल्ने थोपा (ड्रप), प्रतिजैविक (एन्टिबायोटिक) को घोल, सिरप तथा खोलेर राखिएका तरल औषधि पर्छन्। यस्ता औषधिमा म्याद सकिएपछि प्रभाव घट्नुका साथै सङ्क्रमणको जोखिम पनि बढ्न सक्छ। त्यसैले यस्ता औषधि प्रयोग गर्दा सधैँ मिति जाँच गर्नु आवश्यक हुन्छ।
यदि कसैले गल्तीवश म्याद गुज्रिएको औषधि सेवन गरिहालेमा आत्तिनुपर्ने अवस्था सधैँ हुँदैन। तर औषधि खाएपछि बान्ता, एलर्जी, सास फेर्न गाह्रो, अत्यधिक चक्कर वा अन्य असामान्य लक्षण देखिए तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा पुग्नुपर्छ। साथै जीवनरक्षक वा दीर्घरोगको औषधि भए चिकित्सक वा फार्मासिस्टसँग परामर्श लिनु उपयुक्त हुन्छ।
विज्ञहरूले औषधि सधैँ चिसो, सुक्खा र घाम नलाग्ने स्थानमा राख्न तथा प्रयोग गर्नुअघि म्याद सकिने मिति अनिवार्य रूपमा जाँच गर्न सुझाव दिएका छन्। औषधि सही तरिकाले भण्डारण नगर्दा म्याद नकट्दै पनि यसको गुणस्तरमा असर पर्न सक्छ।
म्याद गुज्रिएको औषधि खाँदा हरेक अवस्थामा ज्यान जान्छ भन्ने धारणा सही होइन। तर यसको वास्तविक जोखिम औषधिको प्रकार, भण्डारणको अवस्था र बिरामीको स्वास्थ्य अवस्थासँग सम्बन्धित हुन्छ। स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि म्याद कटेको औषधि प्रयोग नगरी नयाँ औषधि प्रयोग गर्नु नै सबैभन्दा सुरक्षित विकल्प मानिन्छ।
