काठमाडौं- यसवर्ष विगतका वर्षहरूको तुलनामा डेंगु संक्रमण कम हुने प्रक्षेपण इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले गरेको छ।
हालसम्म ७१ जिल्लामा डेंगु संक्रमण भएको रिपोर्ट महाशाखालाई प्राप्त भएकोमा झापा, सुनसरी, चितवन, कास्की लगायतका जिल्लाहरूमा डेंगु संक्रमण बढी देखिएको किटजन्य रोग नियन्त्रण शाखाका प्रमुख डा. गोकर्ण दाहालले जानकारी दिए।
विगतका वर्षहरूमा करिब ५० देखि ६० हजारको हाराहारीमा संक्रमण भइसकेपछि मात्र नागरिक तहसम्म यसबारे सचेतना फैलिएको उनी बताउँछन्।
'यसले संक्रमणबाट कसरी जोगिने तथा डेंगु लागेमा कसरी उपचार प्रक्रियामा जाने भन्नेबारे सचेतना बढेको छ,' डा. दाहालले भने, 'डेंगु नियन्त्रणका लागि प्रदेश तथा स्थानीय तहले पनि सँगसँगै काम गरिरहेकाले यस वर्ष डेंगु संक्रमण घट्छ भन्ने प्रक्षेपण छ।' तर, यसको अर्थ संक्रमणको जोखिम नै नरहेको भन्ने बुझ्न नहुने उहाँको भनाइ छ।
डेंगु नियन्त्रणका लागि प्रयास
डेंगु संक्रमण न्यूनीकरणका लागि सर्वप्रथम ७५३ वटै पालिका तथा ७७ वटै जिल्लामा यसको संक्रमणको अवस्थालाई नियाल्ने डा. दाहालले जानकारी दिए।
प्रत्येक साता कहाँ, कति संक्रमण छ भन्ने आधारमा विश्लेषण गरी महाशाखाले डेंगु संक्रमणका आधारमा पालिकाहरूलाई नियन्त्रणका उपाय अपनाउनका लागि सुझाव दिने गर्दछ।
हाल संक्रमण गराउने लामखुट्टे नियन्त्रणका लागि संघमार्फत् बजेट पनि गइसकेको डा. दाहालको दाबी छ। कतिपय स्थानीय तहले आन्तरिक बजेटमार्फत् पनि नियन्त्रणका क्रियाकलाप सञ्चालन गर्दै आइरहेका छन्।
स्थानीय तहहरूलाई डेंगु सार्ने लामखुट्टेको बासस्थान खोजी गरी नष्ट गर्ने, जोखिम बढी भएका स्थानहरूमा निगरानी राख्न तथा विद्यालय शिक्षा कार्यक्रम पनि सँगसँगै चलाउनका लागि संघले निर्देशन दिइसकेको छ।
गत वर्षदेखि साउन, भदौ र असोज गरी तीन महिनालाई 'डेंगु सचेतना अभियान'का रूपमा सञ्चालन गर्दै आइइएको र यस्ता कार्यक्रमले डेंगु संक्रमण कम हुने विश्वास गरिएको छ। डेंगु नियन्त्रणमा बहुक्षेत्रीय तथा बहुनिकाय सहकार्य आवश्यक रहेकाले संघ, प्रदेश तथा स्थानीय तहबाटै विभिन्न क्रियाकलाप सञ्चालन गरिएको महाशाखाको दाबी छ।
४ सय १५ पालिकालाई रु. ५ करोड विनियोजन
विगत तीन वर्षदेखि संघबाट डेंगु कार्यक्रमका लागि भन्दै स्थानीय तहहरूमा बजेट विनियोजन हुँदै आएको छ। संक्रमणको स्थिति हेरेर पालिकाहरूलाई बजेट विनियोजन गरिने र संक्रमण नै नदेखिएका पालिकामा भने बजेट नपठाइने डा. दाहालले बताए।
यस वर्ष ४ सय १५ पालिकालाई करिब रु. ५ करोड बजेट पठाइएको छ। पछिल्लो तीन वर्षको डेंगु संक्रमणको तथ्याङ्कका आधारमा जोखिम निर्धारण गरी स्थानीय तहहरूलाई बजेट विनियोजन गरिएको छ।
डेंगु कसरी सर्छ?
डेंगु संक्रमित एडिस जातको पोथी लामखुट्टेको टोकाइबाट मानिसमा सर्छ।
यो लामखुट्टेको आयु १ देखि ३ महिनासम्म हुन्छ।
डेंगुका बिरामीलाई यो लामखुट्टेले टोकेमा उक्त लामखुट्टे संक्रमित भई स्वस्थ व्यक्तिमा सार्न सक्छ।
यो रोग सिधै एक मानिसबाट अर्कोमा सर्दैन।
डेंगु सामान्यतया उष्ण र समशीतोष्ण क्षेत्रमा फैलिने गर्दछ।
डेंगुका लक्षणहरू
नोट: मूल पाठमा लेखिएको 'उच्च रक्तचाप' डेंगुको लक्षण होइन। डेंगुमा उच्च ज्वरो आउने गर्दछ।
उच्च ज्वरो आउने।
कडा खालको टाउको दुख्ने।
आँखाको गेडी पछाडि दुख्ने।
मांसपेशी तथा जोर्नी दुख्ने।
वाकवाकी लाग्ने वा बान्ता हुने।
डेंगुको रोकथाम र बचावट
लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिने।
लामखुट्टेले फुल पार्ने स्थान (पानी जम्ने ठाउँ) नष्ट गर्ने।
वातावरण सफा राख्ने र मानिसले बनाएका लामखुट्टेका बासस्थान हटाउने।
पानीका भाँडा राम्ररी छोपेर राख्ने एवं हप्तैपिच्छे खाली र सफा गर्ने।
काम गर्ने ठाउँ र घरका झ्याल-ढोकामा जालीको प्रयोग गर्ने।
घर बाहिर निस्कँदा वा सुत्दा लामखुट्टेबाट बच्ने उपायहरू अपनाउने (जस्तै: झुलको प्रयोग, पूरै शरीर ढाक्ने लुगा लगाउने)।
